(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Eiseirigh na seann chanain Albannaich, no, An nuadh oranaiche Gaidhealach"

Digitized by 


the Internet Archive 


j 






in 2013 







http://archive.org/details/eiseirighnaseann1892macd 



EISEIEIGH 

NA 

SEANH OHANAIH ALBANNAICH; 

NO, 

AN NUAM ORANAICHE GAIDHEALACH. 

LE *■» 

ALASTAIR DONULLACH, 

(MAC MHAIGH1STIR ALASTAIR.) 



EE VI VAL 

OF 

THE OLD ALBAN TONGUE; 

OR, 

THE NEW GAELIC SONGSTER. 

BY 

ALEXANDER MACDONALD. 



EIGHTH EDITION. 



€ ii x nb xxx % h 
JOHN GRANT, 25 GEORGE IV. BRIDGE. 
1892. 



EDINBURGH 
PRINTED BY LORIMER AND GILLIES, 
31 ST. ANDREW SQUARE. 

$ e ' $ 

% A3' 7 > 



MEMOIR. 



Alexander M'Donald, the Author of the following 
Poems, is better known among his countrymen by the 
name of " Mac Mhaighstir Alasiair." His father, the 
Eev. Alexander M'Donald, was parish minister of 
Ardnamurchan before the Revolution, but was deposed 
in 1697 for Nonjurancy. He has been described as 
" a man of candour, ingenuity, and conscience and 
tradition reports him as a man of great bodily strength. 
After his deposition, he continued his ministrations in 
the district of Ardnamurchan and Moidart, in connec- 
tion with the Episcopal Church, till his death. 

The Poet was born somewhere about the year 1700. 
He was the second son of a large family of sons and 
daughters. Very little of his early, or indeed of his 
later life, is known to us. His father meant him for 
the Church ; his Chief, it is reported, preferred that he 
should be educated for the bar. He attended the 
University of Glasgow, of which his father was a 
graduate, for a few sessions. We do not know when 
or why his university career was cut short, or what 
academical success attended it ; but his poems bespeak 
familiarity with the ancient classics. He married 
(at an early age, it is said) Jane M'Donald, of the 
family of Dail-an-Eas, in Glenetive. Shortly after- 



iv 

wards we find him in his native parish teaching one of 
the schools supported by the Society for Propagating 
Christian Knowledge, from which he was in time 
promoted to the parish school of Ardnamurchan. He 
was at that time, it is said, an elder of the Kirk. He 
must have been a member of the Church of Scotland 
before he could have held the office of teacher of a 
Society or parish school. 

When the Highland chiefs rose to support by the 
sword the cause of Charles Stuart in 1745, the Poet 
joined the army under the younger Clanranald of the 
day. He received a commission ; and was regarded a 
valuable adherent to the Stuart cause, not only as an 
energetic officer, but as a poet who was both able and 
willing to arouse enthusiasm in behalf of the cause, 
and to stimulate the energies of those who had given 
up their all to follow their prince. M 'Donald shared 
fully in the disasters of that campaign. He lost 
everything he possessed. After the defeat of Culloden, 
he, like many others, managed to conceal himself from 
the fury of the conquerors amid the wilds of Arisaig 
and Moid art. 

After the Indemnity Act was passed, he received 
from Clanranald the appointment of baillie or land- 
steward of the Island of Canna. How long he retained 
this appointment we know not ; but we find him, 
about the year 1751, in Edinburgh, with the view to 
follow, it is said, the profession of teaching. This 
mission proved unsuccessful. One of his own songs 
relates his removal from 4 Eigneig/ variously said to be 
in Kingerloch and Moidart, to Inveraoi in Knoydart, 



V 



He afterwards returned to Arisaig, where he resided, 
according to the biographers, at a place called Sandaig, 
till his death. Mackenzie (Beauties of Gaelic Poetry) 
says that " he died at a good old age, and was gathered 
to his fathers, in Eilean Fionain, in Loch Sheil." Dr 
Scott (Fast. Eccles. Scot), upon what authority we 
know not, states that he betook himself to the use of 
opium, and died in a lunatic asylum. 

With the exception, perhaps, of Ewen M'Lachlan of 
Aberdeen, M'Donald was the most learned of Gaelic 
Bards. His reputation as a scholar must have been 
early established, for we find the Presbytery of Mull 
recommending him to the Society for Propagating 
Christian Knowledge as a competent man to compile a 
Gaelic Vocabulary, which the Society desired to pub- 
lish for the use of their schools. This work he under- 
took and successfully executed. It was the first 
attempt of the kind in the language, and was published 
in 1741. He published his own Poems in 1751, with 
the significant title, "Ais-eiridh na Sean Chanoin 
Albannaich." Dr Clerk, of Kilmallie, in his edition 
of Ossian, quotes from the preface to this edition 
of M'Donald's Poems interesting extracts, to prove 
that the Poet at that time contemplated the pub- 
lication of a volume of ancient Gaelic Poetry. His 
Poems were several times re-published in Glasgow: 
first in 1764 ; again in 1802 ; in 1835 ; in 1839 ; and 
lastly in 1851. 

M'Donald's volume of 1751 was the first volume of 
Gaelic poetry published. It is said that his published 
poems form but a small part of his metrical composi- 



vi 

tions. Many pieces of his were in the possession of 
his son Ranald, who published a few of them along 
with some poems of his own in 1776, but the greater 
number disappeared. Many others, again, are unfor- 
tunately unfit for publication. 

M'Donald has hitherto held a foremost place among 
modern Highland bards. In his command of the 
vocables of the language, and especially of recondite 
words and phrases, he is certainly unapproached ; but 
as a poet, the generality of readers demand, if not the 
chief, at least an equal place for Duncan Ban M'Intyre. 
The characteristics of M'Donald are fire, energy, and 
passion. Reid, in his ' Bibliotheca Scoto-Celtica,' gives 
a picture of the man, but from whence derived we 
know not. " In person," (he says) " M'Donald was 
large and ill-favoured. His features were coarse and 
irregular. His clothes were very sluggishly put on, 
and generally very dirty. His mouth was continually 
fringed with a stream of tobacco-juice, of which he 
chewed a very great quantity." This description seems 
to us a not inept representation of his mental and 
moral endowments. Large, strong, and powerful his 
mind was, beyond most, if not all, modern Gaelic 
poets ; but its texture was coarse, and the filth and 
tobacco-juice appear frequently at the core, and 
not merely on the fringes. A restless fiery spirit, 
apt to become peevish and discontented, and with 
his moral nature sadly out of gear. Bred an Episco- 
palian, we find him at one time a Presbyterian 
and an elder, and shortly afterwards a Catholic. He 
can compose the beautiful and even tender though 



vii 



exaggerated ' Praise of Morag but, to appease his 
wife's jealousy, he is ready with his ' Dispraise/ in the 
foulest and most obscene language. A man who could 
write the preface to his edition of 1751, and compose 
' Marbhrann na h-Aigionnaich/ is surely a moral con- 
tradiction. He shows a large and sympathetic spirit 
towards the great past of his country's literature ; 
but he must prostitute his mighty genius in order to 
denounce with the most scurrilous invective any 
individual, however insignificant and obscure, who 
will presume to cross his path. 

In his martial songs M'Donald appears to best 
advantage. Here there is energy and strength, as in 
every line he wrote ; and there is excuse for his passion. 
It is very characteristic of his reckless courage that he 
published these poems, breathing rebellion in every 
line, and pouring the full vial of his wrath upon the 
whole race of the Georges, five years after the battle of 
Culloden. Some of his pastoral pieces, more especially 
the 'Ode to Summer,' and the 'Sugar Brook/ have 
also been much and deservedly admired. 

The permanent place of M'Donald in Gaelic litera- 
ture will depend chiefly upon the poems printed in 
this volume. His Vocabulary of the Gaelic Language 
is all but forgotten. His enlightened idea of a 
collection of ancient Gaelic poetry was never exe- 
cuted. With the exception -of a few immoral 
pieces, which it is but just to say he lived to regret, 
this volume contains all that now survives of his 
poetical works. Of these, the sea-piece, composed to 
the 'Birlinn' of Clanranald, is in many respects the 



viii 



most remarkable. Eeid says of it, that "for subject 
matter, language, harmony, and strength, it is almost 
unequalled in any language." To us the ' Birlinn' 
always appeared as the most enduring monument of 
M 'Donald's ability and strength. "We could never picture 
the author of this poem except as a man of nerve and 
sinew and daring courage, whose delight it was to be 
in the thick of danger wherever he could meet with 
it, whether on land or on sea. Perhaps the energy 
and impetuosity of the man, combined with his com- 
mand of the vocables of the language, may, in part at 
least, account for the very unfortunate habit he has of 
crowding his pages with descriptive epithets, so that 
whole lines are often met with consisting merely of a 
number of adjectives, every one of which is supposed 
to represent some quality inherent in the subject 
which is being described. M'Donald displays great 
skill and talent in his choice and arrangement of 
expressive epithets, especially in the 4 Birlinn f but 
his influence in this respect upon Gaelic poetry has 
been unfortunate. His imitators had neither his 
knowledge nor his genius ; and in their hands descrip- 
tive poetry became too often unmeaning jargon. To 
those who wish to study modern Gaelic, and especially 
the wealth and expressiveness of its vocabulary, the 
poems of this gifted man, "with passions wild and 
strong," are among the most important works published 
in the Gaelic language. 



AN CLAR-INNSE. 



Taobh 

Memoir, . v. 

Moladh an ùghdair do 'n t-seann ehàiiain 

Ghàidhealaich, 1 

Guidhe no ùrnaigh an ùghdair do 'n Cheòlraidh, 5 

Moladh Mòraig', ...... 8 

Oran an t-Samhraidh, 19 

Oran a' Gheamhraidh, 24 

Oran nam Fineachan, 29 



Brosnachadh do na Fineachan Gàidhealach 's a* 

bhliadhna 1745, 36 

Moladh air Piob-mhoir Mhic-Craimein do 'n 



ainm an Oinseach, . . . .. 40 

Oran Kioghail a 1 bhotail, .... 47 

AUt an t-Siùcair, 53 

Mòrag, 61 

Oran do Mhac-Shimidh, 66 

Smeòrach Chlann-Kaonnill, . . . . 71 

Deoch-slàinte Thèarlaich, . . . . 76 

Oran do 'n Phrionnsa, 78 

Oran eile do 'n Phrionnsa, . , . . 79 

Imrich Alastair a Eigneig, . . . . 81 

Aoir a' chnocain, 85 



AN CLAR-INNSE. 



Taobh 

Fàilte na Mòrthir, 86 

Màiri Shùgaideach, 91 

Cuachag an Fhasaicli, 93 

Oran do Raonull òg Mac-Mhic-Ailein, . . 95 

Oran d' a chèile, 100 

Oran niu Bhliadhna Thearlaick, . . .103 
Dealachadh a' Phrionnsa 's nan Gàidheal, . 109 

Tèarlach mac Shèumais, 116 

Mo "bhobug an dram, 119 

Oran Ailein, 121 

Marbhrann do pheata columain, . . . 122 
Marbhrann Righ Tèarlach, . . . .124 
Urnaigh Mhontrose an oidhche roiinh a bhàs, . 125 
Urnaigh Mhontrose air bialaodh na Pàrlamaid', 126 

An Caimbealaich Dnbh, 126 

Rannan eadar am bàrd agus an t-Aireach 

Muileach, 131 

An Aire, 134 

Piomoladh Chabair-Fèidh, . , , .146 

Moladh an Leoghainn, 155 

Iorram, ,162 

Bhiinn Chlannraonuill, 166 



AISEIRIGH 




SEANN CHANAIN ALBANNAICH. 



MOLADH AN UGHDAIR DO 'N T-SEANN CHANAIN 



GHAIDHEALAICH. 

Gur li-e 's crìoch àraid 

Do gacli cainnt fo 'n ghrèin, 

Ar smuaintean f àsmhor 

A phàirteachadh ri chèil' ; 

Ar n-inntinnean a rusgadh, 

Agus run ar crìdh' — 

Le 'r gnìomh 's le 'r giulan, 

Sùrd chur air ar dith, 

'S gu laoigh ar beòil 

Iobradh 'Dhia nan dùl, — 

'S e h-àrd chrìoch mhòr, 

A bhi toirt dòsan cliù. 

'S e 'n duine fèin, 

'S aon chrèutair rèusant' ann, 

Gu 'n d' thug toil Dè dha, 

Gibht le bhèul bhi cainnt : 

Gu 'n chum e so 

Bho 'n uile bhrùid gu lèir — 

O, ghibht nihòr phrìseil s', 

Dheilbh 'n a ìomhaigh fèin ! 




NA 



2 



Na'm beirteadh balbh e, 
'S a theanga marbli 'n a cheann, 
B' i 'n iargain shearbh i, 
B'fhèarr bhi marbh na ann. 

'S ge li-ioma cànain, 
Bho linn Bhàbeil fhuair 
An sliocbd sin Adhaimh, 
'S i Ghàilig a thug buaidh. 
Do'n labliradh dhàicheil, 
An t-nrram àrd gun tuairms', — 
Gun mheang, gun f hàilinn, 
Is urrainn each a luaidh. 
Bha Ghàilig ullamh, 
'N a glòir fìor ghuineach, cruaidh, 
Air feadh a' chruinne 
Mu 'n thuilich an Tuil-ruadh. 
Mhair i f òs, 

'S cha tèid a glòir air chall, 
Dli^aindeoin gò, 
AJ4 mì-rùn mòr nan Gall. 
'S i labbair Alba, 
'S Gall-bhodacha fèin , 
Ar flaith, ar prionnsai, 
'S ar diùcanna gun èis. 
An tigh-comhairl' an righ, 
MST uair sbuidheadh air binn a' chùirt, 
'S i Ghàilig lìobha 
Dh' f buasgladh snaim gach cùis'. 
'S i labbair Calum 
Allail a' cbìnn mhòir ; — 
Gacb mith a ? s math, 
Bba 'n Alba, beag a's niòr. 
'S i labbair Goill a's Gàidbil, 



3 



Neo-chleirich a's clèir, — 

Gacli fear a's bean, 

A ghluaiseadh teanga 'm beul. 

'S i labliair Adhamh, 

Ann am Pàrras fèin, 

'S bu shiubhlacli Gàilig 

Bho bhèul àluinn Eubh ! 

Och ! tha bhuil ann, 

'S uireasbhach gann fo dhìth, 

Glòir gach teanga 

A labhras cainnt seach i. 

Tha'n Laidionn coimhliont', 

Torach, teann na 's leòir ; 

Ach 's sgalag thràilleil 

I do 'n Gliàilig chòir. 

'S an Athen mhòir, 

Bha Ghrèugais còrr 'n a tìm, 

Ach b' ion dh'i h-òrdag 

Chur fo h-òr-chrios grìnn. 

'S ge mìn, slìm, bòidheach, 

Cùirteil, rò-bhog, lìobb', 

An Fhraingis lòghmhor. 

Am pailis mòr gacb rìgli ; 

Ma thagras càch oirr', 

Pàirt de'n ainf hiach fèin, 

'S ro blieag a dh' f hàgas 

Tad de dh-àdh 'n a crè. 

'S i 'n aon chànain 
Am bènl nam bàrd 's nan èisg, 
Is fhèarr gn càineadh, 
Bbo lìnn Bhàbeil fèin. 
'S i 's fhèarr gu moladh, 
'S is toiTunnaiche glèns 



4 



Gu rann no laoidh, 

A tharraing gaoth roimh bhèul. 

'S i 's fhèarr gu comhairl', 

'S gu gnothach chur gu fèum, 

!Na aon teang' Eòrpach, 

Dh' aindeoin bòsd nan Grèug, 

'S i 's fhèarr gu rosg, 

'S air casaibh a chur duain ; 

'S ri cruaidh-uchd cosgair, 

Bhrosnachadh an t-sluaigh. 

Mu choinnimh bar, 

'S i 's tabhachdaich' bheir buaidh, 

Gu toirt a' bhàis 

Do 'n èucoir dhàicheil, chruaidh. 

Cainnt làidir, ruithteach, 

Is neo-liotach fuaim ; 

'S i seadhail, sliochdmhor, 

Briosg-ghlòireach, mall, luath. 

Cha 'n f hèum i iasad, 

'S cha mhò dh' iarras bhuap' ; 

0, 'n t-seann mhàthair chiatach, 

Làn de chiada buaidh ! 

Tha i fèin daonnan 

Saoibhir, maoineach, slàn ; 

A tighean-taisge, 

Dh' f haclaibh gasda, làn. 

A' ehànain, sgapach, 

Thapaidh, bhlasta, ghrìnn ! 

Thig le tartar 

Neartmhor, à bèul cìnn. 

An labhairt shìolmhor, 

Lìonmhor, 's mìlteach buaidh ! 

Shultmhor, bhrìoghmhor, 



5 



lliìorghlan, chaoidh nach truaill ! 

B' i 'n teanga nihilis, 

Bliìnn-f liaclach 's an dàn ; 

Gu spreigeil, tiorani, 

Ioraltach, 's i làn. 

A' chànain cheòlmhor, 

Shòghmhor, 's glòrrnhor bias, 

A labhair xnòr-shliochd 

Scòta, 's Ghàidheil-ghlais. 

'S a rèir Mhic-Comb,* 

An t-ùghdair mòr ri luaidh, 

'S i 's frèuinhach òir, 

'S ciad ghràmar glòir gach sluaigh. 



GUIDHE NO URNAIGH AN UGHDAIR DO 'n CHEOLRAIDH. 

A Clieòlraidli mliòr tha 'n tàmh gu h-àrd, 
Seallaibh a nìos ; 

Nach clninn sibh ur daltan air làr, 

Ag atacli a cliìos ì 

E lùghadh a glilùn ris a' phàirc, 

'S a shùilean a suas, 

'G aslacliadh uireasan bàird, 

Gun chàird a nuas. 

Laoigh a blieòil le cridhe tìom' 

'G an ìobairt gu cruaidh : 

Freasdlaibh do 'n altair 's an tìm ; 

Dìolaibh dlia duais. 

A naoinear inghean Iupiter àird 

'S Mnemosyne caoimh' ; 

Sèidibh m' aigne le 'r pìobannan àigk, 



* David Malcolm, D.D., Minister of Duddingston, died 7th Feb., 
1748. 



6 



'S deilbheam meadrachd nach claon. 

A Chlio mhaiseach, tliaobh barrachd d'aois', 

'S do bhreth roimh chàch, 

Cha 'n iarraim de d' bhuaidhean-s' ach braon, 

'S bidh m' acbainean pàidht'. 

Urania, tilg h-ugam de d' stòr, 

Na dh' fhosglas mo bhèul; 

Sgaoil mo ghlasan le d'iuchraichean òir, 

Taisbein do dlièirc. 

Ohalliope, a rèul-iùil nan duan, 

Eèiticli mo shnaim, 

'S cuir facail thaghte, gheur, chruaidh, 

Gu luatli am chòm. 

Euterpe, a bheairtis nan rami, 

'S an amlaidh ghrìnn, 

Locair gu snasta gach siolaclh de m' chainnt, 

M' fhaobhar 's mo ruinn. 

Era to, a chiste na maoin', 

Fileanta, deas, glèus mo mheomhair, 

'S thoir dhomh de d' thaisg, 

Na dh' f hogbnas greis. 

A Mhelpomene, air ni' uireasbhuidh fòir, 

A d' ulaidh làn maoin' ; 

Bho 'n dli'fhoghnasleam pàirt de'n th'agaddechòrr, 

Cha bhi m' achainean daor. 

A Therpsichore, a mhuime nan duan, 

'S pàirt de chuilidh na frith, 

Cuir crambo taitneach am chluais, 

Am bi cruas agus brigh. 

A Pholyhymnia 's geal-chraicneach cruth, 

Ge tu 's òige 's an t-sreath, 

Do chomaradh milis, fileant seach stuth, 

Sirim gu sèamh. 



7 



A Thalia, le d' ola ro thlàtii, 
Suath roithin mo ghlèis ; 

Leig siubhal a's gluasad le d' fhaobhar s' le d' àgh, 

Gu labhairt do m' bhèul. 

Apollo, tha m' inntinn cho rag 

Ei speilg de chreig ; 

Fàg-s' i gun dàil, so-lùibte mar ghad 

Coiniulach, bog. 

A Mkinerva, oide na sgoil', 

'S a cheidse nam fil, 

Cuir aon dusan facal am char, 

'S tuilleadh clia shir. 

Na tugaibh dhomh saothair ni glagan 's a' chluais, 

'S de thuigse bhios fàs 

Mar chaoch-chnuasaich chruinn a ni fuaim, 

Gun èitein 'n a làr. 

Gabhaidh sibh-fèin, ge h-àrd ar staid, 

Ri iobairtean beag ; 

Nochdaidh mise mo chomas ge lag, 

'S èucoir mur creid. 

Tha spèirid mo chomais cumhang na 's leòir, 

Ge farsaing mo mhiann, 

Gu balla thogail air stèidh cho mòr, 

'S clach shnaidhte de m' dhith. 

Cainnt shnasta de m' dhith, ge stràcte mo thoil, 

Tha mi falamh de sgil ; 

'S ni gun susbaint ealain gun sgoil 

Air subject mar mhil, 

Gur h-aimhgheur mo pheann, 's neo-sgaiteach mo 
bhil, 

Mo cheann cha mhol ; 

Mo phaipeir a's m' ink tha iad làn de chron, 
'S uireasbliuidh sin. 

B 



8 



MOLADH MORAIG*. 
Fonn. — " Piobaireachd " 

Urlar. 

'S truagh gun blii 's a' choill, 
'N uair bha Mòrag ann : 
Thilgeamaid na croinn 
Co bu bhòich' againn ; 
Inghean a' chùil duinn, 
Air am beil an loinn, 
Bhiomaid air ar broinn 
Feadh nan ròsanan ; 
Bhrèugamaid sinn-f hìn, 
Mireag air ar blion, 
A' buain shòbhracn mìn-bhuidh' 
Kan còsagan : 
Theannamaid ri strith, 
'S thaghlamaid 's an f hrith, 
'S chailleamaid sinn-f hin 
Feadh nan srònagan. 



* This is one of the finest productions of the Celtic muse. The 
bard appears to have been really enamoured, and he pours forth 
his elegant, rapid, and impassioned strains in a torrent of poetry 
which has never been equalled by any of his contemporaries. 
Morag was a common country girl ; and it is said that the poet's 
wife became jealous of her rival. The bard had talked of the 
marriage ties with the greatest contempt, and regretted that he 
was fettered with the bonds of wedlock. This raised a storm, and 
the bard sacrificed his mistress to appease his wife, and composed 
his "Mi-Mholadh." Here is an instance of his disregard to truth 
and common decency, as well as of moral and poetical justice : as 
the praise was exaggerated and extravagant, the censure was cruel, 
unmanly, and undeserved. He first raises the object of his admir- 
ation to the skies, with the most hyperbolical praise, and then, 
without any provocation,he suddenly wheels round and overwhelms 
his goddess with the most slanderous, foul-mouthed, and unfeeling 
abuse.— Sar-Obair. 



9 



Urlar. 

Sùil mar gliòrm-dhearc driùchd 
Ann an ceò-mhadainn ; 
Deirg' a's gile 'd ghnùis 
Mar bhlàtli òrainsean. 
Sliuas cho mìn ri plùr ; 
Shìos garbh mo chulaidh chiùil ; 
Grian na plaineid cùrs', 
Am measg òigheannan ; 
Eèulta ghlan gun smùr 
Measg nan rionnag-iùil * 
Sgàthan-mais' air flùra 
Na bòichead thu ; 
Ailleagan glan, ùr, 
A dhallas ruisg gu'n cùl — 
Ma's ann de cnriadhaich thù, 
'S aobhar mòr-ioglmaidh ! 

Urlar. 

Bho 'n tliàinig gnè de thùr 

Bho m' aois-òige dhomh, 

Nior f liacas crèutair dhiù, 

Bha clio glòrmlioire ; 

Blia ]\lali, 's dearbha caoin, 

'S 'gruaidh air dhreach nan caor ; 

Acli caochlaideach mar ghaoith, 

'S i ro òranach. 

Bha Peigi fad an aois, 

Mur bhith sin b' i mo ghaol. 

Bha Marsaili f ìor-aotrom, 

Làn neònachais. 



10 



Bha Lili a' taitimi riùm, 
Mur bhith a ruisg bhi fionn 
Ach cha bu shàth buim-ionnlaid, 
Do 'n Mhòraig s' iad. 

Siubhal. 

! 's coma learn, 's coma learn 
Uir iad ach Mòrag ; 
Rìmhinn dheas, chulach, 
Gun uireasbhuidh fòghluim ; 
Cha 'n f haighear a tiunnail, 
Air mhaise no bhunailt, 
No 'm bèusan neo-chumant', 
Am Muile no 'n Leòghas. 
Gu geamnaidh, deas, furanach, 
Duineil gun mhòrchuis ; 
Air thagha na cumachd, 
Bho 'mullach gu 'brògan ; 
A nèul tha neo-churaidh, 
'S a h-aigne ro lurach ; 
Gu briodalach, cuireideach, 
Urramach, seòlta. 

Siubhal, 
guiliugag, guiliugag, 
Guiliugag Mòrag ; 
Aice tha chulaidh 
Gu cuireadh nan òigfhear. — 
B' e 'n aighir 's an sulas, 
Bhi shite riut, ulaidh, 
Seach daonnan bhi fuireach 
Bi munaran pòsaidh. 
'G am phianadh, 's 'g am ruagadh, 



11 



Le buaireadh na feòla ; 

Le aislingean-connain 

Na colla 'g am leònadh ; 

'N uair chithim mu m'choinnimh, 

A ciochan le coinnil, 

Theid m' aigne air bhoilidh, 

'S 'n a theine dearg sòlais. 

Siubhal. 

fairigean, fairigean, 
Fairigean Mòrag ! 
Aice tha chroiteag 
Is tigh t amis an Eòrpa ; 
A ciochan geal criostoil, 
Na'm faiceadh tu stoit' iad, 
Gu 'n tàirneadh gu beag-nair', 
Ceann-eaglais na Eòimlie. 
Air bhnige 's air ghile, 
Mar lili nan lònan ; 

uair dheanadh tu 'n dinneadh 
Gu 'n cinneadh tu deònach ; 
An deirgead, an grinnead, 
Am minead, 's an tinnead ; 
Gu 'm b' àsainn chur spionnaidh, 
A's spioraid am feòil iad. 

Urlar. 

Thogamaid ar fonn, 
Anns an òg-mhadainn ; 
'S Phoebus 'dath nan tonn, 
Air namh òrainsean ; 
Fo'r cèill cha bhiodh conn, 
Air sgàth dhoire 's thorn, 



12 



Sinn air dàradh tròm 
Le 'r cuid gòraileis ; 
Dìreach mar gu 'm bìodh 
Maoiseach 's boc am frith, 
Crom-ruaig a clieile dìan 
Timclieall òganan : 
Chailleamaid ar clìtli 
Ag gàireachdaich leinn-fhìn, 
Le bras mhacnas dian sin 
Na li-ògalaclid. 

Siubhal 
dastram, dastram, 
Dastram Mòrag ! 
Rìmhinn bhuidh', bhastalach, 
Leac-miteach, ròsach ; 
A gruaidhean air lasadh, 
Mar lasair-chlach dhaite, 
'S a dèud mar an sneachda, 
Cruinn-shnaidhte 'n dlùtli òrdugh. 
Ri Venus cho tlachdmhor, 
An taitneachdainn fheòlmlioir ; 
Ei Dido cho maiseach, 
Clio snasmlior 's cho còrr rith' ; 
'S e thionnsgain dhomh caitheamh, 
'S a lughdaich mo rathan, 
A bhallag ghrìnn, laghach, 
Cl>uir na gathan so m' f heòil-sa. 

Siubhal. 
'S mur bithinn fo ghlasaibh, 
Cruaidh-phaisgte le pòsadh, 
Dh' ìobrainn cridhe mo pliearsa, 



13 



Air an altair so, Mòrag ; 
Gu 'n liùbhrainn gun airteal, 
Aig stòlaibh a cas e, 
'S mur gabhadh i tlachd dhiom, 
Cha b'f had' an sin beò mi. 
0, 'n t-urram, an t-urram, 
An t-urram, do Mhòraig ! 
Cha mhòr nach do chuir i 
M' f huil nil' as a h-òrdugh ; 
Gu'n d' rug oirre cèum-tuislidh, 
Fo imeachd mo chuislean, 
Le teas a's le murtachd, 
Bho mhoch-thràth Didònuich. 

Siubhal. 
'S tu rèulta nan cailin, 
Làn lainuir, gun cheò ort ; 
Fìor chòmhnard gun charraid, 
Gun arral, gun bheòlam : 
Cho mìn ri clòimh eala, 
'S cho geal ris a' ghaillinn, 
Do sheang-shlios sèamh, fallain, 
Thug barrachd air mòran ; 
'S tu ban-righ nan ainnir — 
Cha sgallais an còmhradh ; 
Ard, foinnidh, ad ghallan, 
Gun bhallart, gun mhòrchuis ; 
Tha thu coimhliont' ad bhallaibh, 
Gu h-innsgineach, ealamh, 
Caoin, meachaire, farasd', 
Gun fharum, gun ròpal. 

Urlar. 

E' fhèarr gu 'm bithinn sgaoilt' 



14 



As na còrdaibh so ; 
Thug mi tuilleadh gaoil, 
A's bu choir dhomh dhut. 
Ged thig fo dhuine taoni 
Gu droch-ghniomh bhios claon, 
Cuireadh e cruaidh-shnaim 
Air blio 'n ghòraich' sin, — 
Acli thug i so mo chiall 
Uile bhuam gu trian, 
Cha 'n f haca mi riabh 
Tionnail Mòraig so. 
Ghoid i bliuam mo clirìdh', 
'S shlad i bhuam mo clilith, 
\S cuiridh i 's a' chill 
Fo na fòdaibh mi. 

Siubhal. 

Mo cheist agus m' ulaidh, 
De n' chunnaic mi d' sheòrs' thu 
Le d' bhroilleach geal-thuraid 
Nam mullaichean bòidheach. 
Cha 'n fhaigh mi de dh-fhuras, 
Na ni mionaid bhuat fuireach, 
Ged tha buarach na dunach, 
'G am chumail bho d' phòsadh. 
Do bhèul mar an t-sirist, 
'S e milis ri phògadh ; 
Cho dearg ri vermilion 
Mar bhileagan ròsan. 
Gu J n d' rinn thu mo mhilleadh 
Le d' Chujpid 'g am bhioradh, 
'S le d' shaighdean caol, liiorach, 
Rinn ciorram fo m' chòta. 



15 



Siubhal. 
Tha mi làn mulaid, 
Blio 'n chuniiaic mi Mòrag ; 
Cho tròm ri eloich-mhuilinn 
Air human 'g a seòladh : 
Mac-samhuilt na cruinneig, 
Cha 'n 'eil anns a' cliruinne — 
Mo chrìdh' air a gliuin leat, 
Bho 'n chunnaic mi d' òr-chùl, 
'N a shlamagan bachullach, 
Casurlach, còrnacli ; 
Gu fàinneagach, cleaclidagach, 
Dreach-lùbach, glòrmhor ; 
} N a rèultagan cearclach, 
Mar usgraichean dreaclimlior, 
Le fùdar 's an f hasan, 
Grian-lasta, ciabh òrbhuidh. 

Siubhal 
Do slilios mar an canach, 
Mar chaineal do pliògan ; 
Ei phoenix cbo ainneamh, 
'S glan lainnir do chòta : 
Gu mùirneineach, banail, 
Gun àrdan, gun stannart, 
'S tu còrr ami an ceanal, 
Gun ainnis, gun f hòtus. 
Na, 'm faicteadh mo leannan 
'S a' mbatli-shluagh Didònuicli, 
B' i coltas an aingil, 
'N a h-eamulh 's 'n a còmhradh : 
A pearsa gun talach, 
Air a gibhtean tha barrachd— 



16 



An tì dh' fhàg tliu gun ainimh, 
Einn de thalamh rud bòidheach ! 

TJrlar. 

Tha 'n saoghal làn de smaointinnean feòlmhor; 

Mammon bidh 'g ar claonadh 

Le ghòisnichean ; 

A ' choluinn bheir oirnn gaol 

Ghabhail gu ro fhaoin 

Air strìopachas, air craos, 

Agus stròdhalachd ; 

Acli, cha do chreid mi riabh, 

Gu'n do sheas air sliabh, 

Aon tè blia clio ciatacli 

Ei Mòraig so : 

A subhailcean 's a ciall, 

Mar gu'm biodh. ban-dia — 

Leagb i 'n crìdh' am clilialm 

Le cuid òrrachan. 

Siubhal. 
Ur comhairle na ceilibh orm, 
Ciod eile their no nì mi 
Mn 'n rìmhinn bu tearc ceileireadh, 
A sheinneadh air an fhìdeig \ 
Cha 'n fhaighear a leith'd eile-se 
An tìr-mòr, no 'n eileinean, 
Cho iomlan a's cho eireachdail 
Cho teiridneach, 's cho bìogail. 
'S nì cìnnteach gur nì deireasach, 
Mur ceilear so air Sine — 
Mi thuiteam an gaol leth-phairteach 
'S mo cheathramhnan de m' dhiobhail. 



17 



Cha 'n 'eil de bhùrn an Seile sid, 
No 'shneachd an Cruachan eilideach, 
~Nsl bheir aon fhionnaclid eiridneacb, 
Do 'n teine th' aim am mnsgin. 

Hiubhal. 

'N nair chuala mi ceòl leadanacli 
An f headain a bh' aig Mòraig, 
Einn m' aigne dannsa beadarrach, 
'S e freagradh dha le sòlas : 
Sèamli-ùrlar socair, leadarra, 
A puirt 's a meòir a' breabadaich, 
B' e sid an t-oirfeid eagarra, 
I)o 'n bhèus na creagan mòra. 
chòin ! a feadan bailleagach, 
Crnaidh, sgailleagach, glan, ceòlmhor. 
Nam bìnn-phort stuirteil, trileanta, 
Kèidh, mion-dhìonach, bog, rò-cliaoin. 
Am màrsal còmlmard, staideil sin, 
'S e lùthmhor, gràsmhor, caismeachdach, 
Fìor cbrùnluatn brisg, spalparra, 
Fo clia-lù bhras-chaoin, spòrsail, 

Siubhal. 

Chìnn pròis, a's stuirt, a's spracalachd, 
Am glmùis 'n nair bheachdaich guamag 
A' seinn an f headain ioraltaicb, 
B' àrd iolacli ann am chluasan : 
A suain-cheòl sìthe mireineach, 
Na b' fhoirmeile nacb sireamaid, 
Air mliiread, ri uclid tuasaid'. 
0, bhuille-mbeòir bn lomarra 
Gn pronnadh a' phuirt uaibhricli ! 



18 



'S na h-uilt bu lùthmhor cromaidhnean 
Air tollaibh a' chroinn bhuadhaich ! 
Gun slaodmhiaraich, gun ronnaireachd, 
Brisg, tioram, socair, collaideach, 
Geal-lùdag nan gearr-chollainnean, 
Nan crap-lù loinneil, guanacli ! 

Urlar. 

Chaisgeamaid ar n-ìot' 
Le gloin' f hion an sin ; 
'S bhuaileaniaid gu dian 
Air glòir shìobhalta ; 
Tuilleadh cha bhiodh ann, 
Gus an tigeadh àm 
A bhi cluith air darn 
Air na tithean sin. 
Dh' òlamaid ar dram, 
Dh' fhògradh bhuainn gun taing, 
Gacb ni cbuireadb moill' 
Air bhi mìog-chùiseach. 
Maighdean nan ciabh fann, 
Sniomhanach nan clann ; 
Mala chaol, dhonn, cham, 
Channach, fhinealta. 

An Crunluath. 

Mo cheann tha làn de sheilleinean, 
Bho 'n dheilich mi ri d' bhriodal. 
Mo shròn tha stopt' le hellebore, 
'N a deil le teine diombais. 
Mo shùilean tha cho deireasach 
'S nach faic mi gnè gun telescope — 
Ged bhiodh miadachd beinne ann, 



19 



'S ami theirinn gur li-c frìd e ! 

Dh' f halbh mo cheudfaidli corporra, 

Gu docharacli le bruadar, 

']S r uair shaoil learn fortan thorchairt domh, 

'S mi 'm thorraichim air mo eliluasaig, 

Air dùsgadli as a' chaithreim sin, 

Cha d' f huair mi ach ion faileis d' e, 

An ionad na maoin' bearraidich' 

A mbeal mi gu seachd uairean. 



ORAN AN T-SAMHRAIDH. 
FONN — " Through the wood, laddie." 

An dèis dhomli dùsgadh 's a' mhadainn, 

'S an dealt air a' cboill, 
Ann am madainn ro slioilleir, 

Ann an lagan beag, doilleir, 
Gu 'n cualas am feadan 

Gu leadarra seinn ; 
'S mac-talla nan creagan 

'G a f hreagairt bròn, bìnn. 

Bidh am beitbe deadli-blioltrach 

Urail, dosracli nan earn, 
Ri maotb-bhlàs driùclid cèitein, 

Mar ri caoin-dhèarrsadh grèine, 
Brùcbdadh barraich troimh gbèugan, 

Am mìos cèutach a' Mhàigh : 
Am mìos breac-laogbacli, buailteach, 

Bainneach, buadhach gu dàir, 

Bidh gacli doire dlùth, uaignidh 
'S trusgan uain' uim' a' f às ; 



20 



Bidh an siiodliaoh a' clireadh 

As gach friamliaich is isle, 
Troimh na cuisleannan sniomhain, 

Gu miadachadh blàth : 
Cuacli a's smeòrach 's an f heasgar 

Seinn an leadain 'n am bàrr. 

Am mios breac-ubhach, braonach, 

Creamhach, maoth-rosach, àigh ! 
Chuireas sgeadas neo-thruaillidh 

Air gacli àite, d' a dhuaicbneaclid ; 
A dh' f bògras sneaclid le chuid fuachd 

Bho ghèur-ghruaim nam beann àrd ; 
'S aig miad eagail roimh Phoebus, 

Thèid 's na spèuran 'n a smàl. 

Am mios lusanach, mealacli, 

Fèurach, failleanach, blàtb ; 
'S e gu gucagach, duilleach, 

Luachrach, ditheineach, lurach, 
Beacbach, seilleineacb, dearcach, 

Ciùrach, dealtach, trom, tlàtb; 
'S i mar chùirneanan daoimein, 

Bhratach bboillsgeil air làr. 

'S moch bliios Phoebus ag òradh 

Ceap nam mòr-chruach, 's nam beann; 
'S bidh 's an uair sin le solas, 

Gach ian bìnn-f haclach, bòidheach, 
Cèumadh mhear-bhuillean ceòlmhor, 

Feadh phreas, ògan, a's ghleann, — 
A' chorruil chùirteach gun sgreadan, 

Aig pòr is beadarraich' greann. 



21 



'S an àm tigliimi do 'n f lieasgar, 

Co-fhreasgradh aon àm, 
Ni iad co-sheirm shèamh, fhallain, 

Gu bileach, bìnn-ghobach, allail, 
A' seinn gu lùth-chleasacli, daingean 

Am measg ùr-mheangain nan crann ; 
'S iad f hèin a' beiceil gu foirmeil, 

Le toirm nan organ gun mheang. 

Bidh gach crèutair d'a laigead, 

Dol le suigeart do'n choill ; 
Bidh an dreathan gu bailceant', 

Foirmeil, tailcearra, bagant', 
Sìor-chur fàilt' air a' mhadainn, 

Le rifeid mhaisich, bhuig, bliìnn ; 
Agus Robin 'g a bhèusadh 

Air a' ghèig os a chionn. 

Gur glan gall-fheadan Richard 

A' seinn nan cuisleannan grìnn, \^\ 
Am bàrr nam bileachan blàthmhor, 

'S an dos nan lorn-dharag àrda, 
Bliios 's na glacagan-fàsaich, 

Is cùbhraidh fàileadh na 'm fìon : 
Le pliuirt tlirileanta, shiùbhlach, 

Phronnmhor, lùthmhor le dìon. 

Sid na puirt is glan gearradh, 

'S is ro ealanta roinn ; 
Chuireadh m' ìnntinn gu beadradh, 

Clia-lù d' f headain mu'n eadradh, 
àm do 'n chrodh blii 'g an leigeil, 

An innis bheitir 's a' clioill ; 



22 



'S tu d' lèig air baideal ri cionthar, 
An grianan aon-chasach croinn. 

Bidli brad an seang-mhear an f hìor-uisg', 

Gu brisg slìnn-lèumnach luath ; 
a bliuidhnean tàrr-gliealach, lannach, 

Gu h-iteach, dearg-bhallach, earrach, 
Le soillsein-airgid d'a earradh 

'S mion-bhreac, lainnireach tuar ; 
'S e f hèin gu erom-ghobach ullamh, 

Ceapadh chuileag le cluain. 

A Bliealltainn bhog-bhailceach, ghrianach, 

Lònach, lianach mo ghràidh, 
Bhainneach, f hionn-mheogach, uaclidrach, 

Omhnach, loinideacli, cnuachach, 
Ghruthach, shlanianach, mhiosrach, 

Mhiodrach, mhiosganach, làn, 
Uanach, mheannanach, mhaoineach, 

Bhocach, mhaoiseach, làn àil ! 

0, 's f ìor-èibhinn ri 'cbluinntinn, 

Fann-gheum laoigh anus a' chrò ; 
Gu h-ùrail niion-bhallach, àluinn, 

Druimf hionn, gearr-f hionnach, fàilidh, 
Ceanfhionn, colg-rosgacli ? cluas-dearg, 

Tàrr-gheal, guaineiseach, òg ; 
Gu mogacli, bog-ladhrach, fàsmhor, 

'S e lèum ri bàirich nam bò. 

A shobhrach gheal-bhuidh' nam bruachag, 
Gur fann-gheal snuaghmhor do ghniiis, 

Chinneas badanach, cluasach, 
Maoth-gheal, baganta, luaineach, 



23 



Gnr tu ròs is f hèarr cruadal 

A ni gluasad à h-ùir ; 
Bidh tu 'd èideadh a's t-earrach 

'S each ri falacli an sul. 

'S cùbhraidh fàileadh do mliuineil, 

A chrios-Chuclmllin nan càrn ; 
'.N T ad chruinn bhabaidean riabhacb, 

Lòinneach, f had-liiirgneach, sgiambacb, 
ad tliuim giiiobagacli, dhreach-mlim, 

Bhàrr-bhuidh', chasurlach, àrd ; 
Timchioll thulmanan dìomliair, 

Mu 'm bi 'm biadh-ianain a' fàs. 

'S gu 'm bi froinisean boillsgeil, ( 

A thilgeas foidhneal na 's leòir, 
Air gacb lùth-gliort de neòinein, 

'S de bliarran sbeamragan lòglimlior ; 
Mar sin a's liosaichean soilleir, 

De dh-f heada-coille nan còs, 
Timchioll bhoganan loinneil, 

Is trie an eilid 'n an còir. 

Kis trèigidh 'n coileach a' ghucag, 

'S caitean brucach nan craobh ; 
'S thèid gu niullach nan sliabh-chnoc, 

Le chirc ghearr-ghobaich riabhaich, 
'S bidh 'g a suirdhe gu cùirteil, 

Am pìllean cùlghorma fraoich ; 
'S ise freagradh le tùchan : 

Pi-hu-hù, tha thu faoin. 

A choilich chraobhaich nan gearr-sgiath, 
'S na falluinne duibh ; 

c 



24 



Tha dubh a's geal air am measgadh, 

Gu ro òirdheirc ad itich, 
Muineal loinnireach, sgipidh, 

Uaine, slios-mhìn, 's trie crom ; 
Gob nam pongannan milis, 

Nach faicteadh 'sileadh nan ronn. \^ rbu^ 

Sid an turruraich ghlan, loinneil, 

Is àrd coilleag air torn ; 
'S iad ri burruras sèamh cèutach, e&^w* 
Ann am feasgar bog cèitein : 
Am bannal geal-sgirteach, uclid-ruadh, 

Mala rniteach, chaol, chrom ; 
'S iad gu li-uchd-àrdach, earr-gheal, 

Grian dhearrsgnaidh, druim-dHonn. 



ORAN A' GHEAMHRAIDH. 

Fonn. — " Tiveedside." 

Tharraing grian, righ nam. planet 's nan rèul, 

Gu sign Chancer Diciadaoin, gu beachd, 

A riaghlas cothrom mu'n crioclmaich e thriall, 

Da mhìos dèug na bliadhna mu seach ; 

Ach gur h e 'n clara Disathurn 'n a dhèigh, 

A' ghrianstad-shamliraidh, aon-deug, an là 's f liaid' : 

'S an sin tionnda'idh e chursa gu sèamh, 

Gu seasghrian a' gheamhraidh gun stad. 

'S bho 'n dh' imich e nis bhuainn mu'n cuairt, 
Gu 'm bi fuachd oirnn gu 'm pill e air ais ; 
Bidh gach là dol an giorrad gu fèum, 
'S gach oidhche d'a rèir dol am fad ; 



25 



Sruthaidh luibhean, a's coill, agus fèur, 
Na fàis-bheòtha crìon-èugaidli iad às ; 
Teichidh 'n snodhach gu friamhaich nan crann, 
Sùìghidh glaodhain an sùgli-blieatha steach. 

Seacaidli gèugan glan, cùbhraidli nan crann, 

Bha 's an t-samliradh trom-stràcte le meas, 

Gu 'n tòirleum an toradh gu làr, 

Gu 'n sgriosar am bàrr bhàrr gach lios. 

Guilidh feadain a's creacliann nam beann 

Sruthain chriostail nan gleann le tròm sprochd, 

Caoidh nam fuaran ri meachainn gu 'n cluinn, <i^U 

Deoch-tliùnta nam maoiseach 's nam boc. 

Laidhidh bròn air an talamli gu lèir, 
Gu 'n aognaich na slèibbtean 's na cnuic ; 
Grad-dliubhaidli caoin uacbdar nam blàr, 
Fàl-rùisgte, 's iad iaillinneach bochd. 
Na h-eòin bhuchullach, bhreac-iteach, ghrìnn, 
Slieinneadh baisgeanta, bìnn, am bàrr dlios, 
Gu 'n tèid a' glilas-ghuib air am bèul, 
Gun bhogba, gun tèud — iad 'n an tosd. 

Sguiridh bùirdeisich sgiatkach nan spèur, 
De 'n ceileireadh grianach car greis ; 
Cha slieinn iad am maidnein gu b-àrd, 
No 'm feasgarain chràbhach 's a' phreas : 
Cadal clù-mlior gu 'n dean anns gach còs, 
Gabhail f asgaidh am frògan nan creag ; 
'S iad ri ionndrain nan gathannan blàth 
Bhiodh ri dealradb fo sgàile do tbeas. 

Cuirear daltacban srian-bliuidh' nan ròs 
Bhàrr mìn-cliìoch nan òr-dhìthein beag,-- 



26 



Sinean gucagach lilidh nan Ion, 

Nam flùran 's geal-neòinein nan eag, 

Cha deòghlar le beachainn nam bmach, 

Cròidhidh fuarachd car cuairt iad 'n an sgeap ; 

Cha mhò chruinnicheas seillein a mhàl, 

'S thar geal ùr-ros chrann gàraidh cha streap. 

Tèarnaidh bradan, a's sgadan, 's gach iasg, 
Eho d' iarguin gu fìath-ghrùnnd nan loch ; 
'S gu 'm fan air an aigein dhubh-dhonn, 
Ann an doimhneachd nam fonn a's nan sloe ; 
ISa brie tharr-ghealach, earr-ghobhlach, shlim, 
Lèumadh meardha ri usgraichean chop, 
'JST an cairtealan-geamhraidh gu 'n tàmh, 
Meirbh, sàmhach, bho 'n thàmh thu fo'n ghlobe. 

Chas a's ghreannaich gach tulach 's gach torn, 
'S dòite 16m chinn gach fireach 's gach glac ; 
Gu 'n d' odhraich na sìtheinean feòir, 
Bu lusanach feòirneineach brat ; 
Thiormaich maghannan 's ruadhaich gach fonn ; 
Bhèuc an fhairge 's ro thonn-ghreannach gart ; 
'S gu 'n d' sgreataich an dùdlachd gach long, 
'S thèid an cabhlach 'n a long-phort a steach. 

JSTèulaich pàircean a's mìodar gu bàs, 
Thuit gach f àsach 's gach àite fo bhruid ; 
Chiaraich monadh nan ìosal 's nan àrd, 
Theirig dathannan gràsmhor gach luig : 
Dh' fhalbh am fàileadh bha taitneach 's am fonn ■ 
Dh' fhalbh a mhaise bhàrr lombair gach buig ; 
Chaidh an èunlaidh gu caoidhearan truagh, 
Uiseag, smeòrach, a's cuach, agus druid. 



27 



A fhraoich bhadanaich, ghaganaich, ùir, 

Do 'm b' ola 's do 'in b' f hùdar a' nihil, 

B' i bhlàth ghrian do thàbhachd 's gach uair, 

Gu giullachd do ghruaige le sgil ; 

'S a' mhadainn-iuchak 'n uair bhoillsgeadh a gnùis 

Air biiidheannan driùchdach nan dril, 

B' f hìor chùbhraidh 's gu 'm b' eibhinn an smnid 

So dh' èireadh bhàrr cùirnein gach bil. 

Gun theirig subh-thalmhann nam bruach, 
Dh' f halbli an cnuasach le 'n tròm-lùbadh slat ; 
Thuit an t-ubhal, an t-siris, 's am peur, 
Chuireadh bogh' air a' ghèig amis a' bhad ; 
Dh'fhalbh am bainne bho 'n eallaich air chùl, 
Mu 'm bi leanaba ri ciùcharan bochd ; 
'S gus 'n till a' ghrian gu sign Thawruis nam buadh, 
'S trèun a bhuadhaicheas fuachd agus gort. 

Thèid a' ghrian air a thurus mu'n cuairt 
Do thropic Cliapricom ghruamaich gun stad, 
Bho 'n tig fearthuinn chruinn, mheallanaich, luath, 
Bheir a mullach nan cruaidhteachan sad ; 
Thig tein'-athair, thig torunn 'n a dhèigh, 
Thig gaillionn, thig èire nach lag ; 
'S cinnidh uisge 'n a ghloineachan cruaidh, 
'S 'n a ghlas-lèugan min, fuar-licneach, rag. 

A mhios nuarranta, gharbh-fhrasach, dhorch, 
Shneachdacli, cholgarr' is stoirm-shionach bith ; 
Dhisleach, dhall-churach, chathach, fhliuch, 
chruaidh, 

Bhiorach, bhuagharra, 's tuath-ghaothach cith ; 



28 

Dheigheach, liath-reotach, gliltb-slileamhain, 
gharbh, 

Chuireàs sgiobairean fairge 'n an ruitb ; 
Fhlichneach, fhùnntainneach, gbuineach, gun 
tlàths : 

Cuiridb d' anail gach càileacbd air chrith. 

A mbios chnatanach, chasadach, 16m, 

A bhios trom air an t-sonn-bhrochan dubh ; 

Churraiceach, chasagacb laclidunn a's dhonn, 

Bhrisneach, stocainneach, chom-choclilach, thiugli ; 

Bbrògach, mheatagach, pheiteagach bhàn, 

Imeach, aranacb, chàiseach, gun ghruth • 

Le 'in miann bruthaiste, mairt-fheòil a's càl, 

'S ma bhios blàth nach dean tàir' air gnèth stuth. 

A mhìos bhrotagach, thoiteanach, shòigh, 
Ghionach, stròdhail, f hìor-gheòcail gu muic • 
Liteach, làganach, cbàbaisteach, cbòrr, 
Phoiteach, ròmasach, ròiceil, gu suit ; 
'S an taobh-amuigh ged a thubh sinn ar com, 
Air an t-àileadh ghèur, tholltach, gun tlus, r>*d*A 
'S èudar dràm 51 mar linigeadli cleibli, 
A ghrad-fhadai's tein'-eibhinn 's an uchd. 

Bidh greann-dubli aircuid mhòir de 'n Eoinn-Eòrp, 
Blio 'n a lagaich sgèamh òrdha do tlieas ; 
Do sholus bu sliòlas ro mhòr, 
Ar fradharc 's ar lòcbran geal, deas ; 
Ach ; n uair thig e gu Gemini ris, 
; S a lainnir 's gach righeachd gu 'n cuir, 
? S buidhe soillsein nan coirein 's nam meall, 
nochdail fiamh nan òr-mheall air a' mhuir, 



29 



'S tlièid gach salmàdair ball-mhaiseach, ùr, 
An crannaig chùbhraidh ckraobh dlùth-dhuilleach, 
cas ; 

Le 'n seòl f hèin a sheinn h ym?is, 's a thoirt cliu, 

Chionn a' phlanet so chùrsadh air ais ; 

Gu 'm bi còisir air letli aims gach geig, 

An dasgan èibhinn air rèidh-shlios nan slat, 

A' toirt lag-iobairt le 'n ceileir do 'n Triath, 

Air chaol chorraibh an sgiatli anns gacLi glaic. 

Clia bhi erèutair fo cliopan nan spèur, 
'N sin nach tionndaidh ri spèirid, 's ri 'n dreach ; 
; S gu ; n toir Phoebus le buadhan a bblais, 
Anam-fàis daibh a's càileachdan ceart ; 
'S ni iad aiseirigh cboitchionn a 'n uaigh, 
Far 'n do niheataich am fuaclid iad a steach ; 
'S their iad guileag — doro-hidala-hann, 
Dh'fhalbh an geamhradh 's tha 'n samhradh air 
teachd I 



Oran nam fineachan.* 

A chomuinn rìoghail, rùnaich, 

Sàr ùmhlachd tlmgaibh blmailm ; 

Biodh ur ruisg gun smùirnein, 

'S gach crìdh' gun treas, gun lùib ann : 



* This address to the Highland clans is a stately spirit stirring 
martial poem, where the bard describes the various Jacobite clans 
coming forward in warlike array to place Charles on the throne, 
and leave the Hanoverians under his feet. The satirist ( an t- 
Aireach Muileach) represents the poet travelling through the 
country to excite the Highlanders to arms, and it is probable that 
this song was composed on that occasion, It was well calculated 
to rouse the warlike clans to the approaching conflict.— Sar-Obar, 



30 



Deoch-slàihte Shèumais Stiùbhairt, 
Gu mùirneach cuir mu 'n cuairt ; 
Ach ma tha giamh air bith 'n ur stamaig, 
A' chailis naomh na truaill'. 

Lìon deoch-slàinte Tlièarlaich, 

A mhèirlich, stràc a' chuach ; 

B'i sid an ìocshlaint' àluinn, 

Dli' ath-bheòthaicheadh mo chàileaehd, 

Ged a bhiodh am bàs orm, 

Gun neart, gun àgli, gun tuar, — 

Eìgli nan dùl a cnur do chabhlaich 

Oirnn thar sàil' ri luaths. 

0, tog do bhaideil àrda, 

Chaol, dhìonach, shàr-gheal, nuadh, 

Ei d' chrannaibh bìth-dhearg, làidir, 

Gu taisdeal nan tonn gàireach, — 

Tha ^Eoìus ag ràitinn 

Gu 'n sèid e ràp-ghaoth cliruaidh 

Bho 'n àirde near ; 's tha Neptun dìleas 

Gu mìneachadh a' chuain. 

Is boclid a tha do chàirdean, 
Le ro mhèud d' fhàrdail bhuainn ; 
Mar àlach maoth gun nihàthair, 
No beachainn bhreac a' ghàraidb, 
Aig sionnacli 'n dèis a fàs'chadli, 
Air fàillinn feadh nam bruacb. — 
Aisig cabliagach le d' chabhlach, 
'S leighis plàigb do shluaigh. 

Tha na dè ami an deagh-rùn dut, 
Greas ort le sùrd ueo-mharbh 



31 



Thar dronnaig nan tonn dùbh-ghorm, 
Druim-robach, bàrr-chas, siùbhlach, 
Gleann-chladhach, ceann-gheal, sùgh-dhlùth, 
Nam mòthar cùl-ghlas, garbh ; 
!Na cuan-clioirein greannach, stuadh-chorach, 
Is crom-bhileach, molach, falbh. 

Tlia muir a's tìr cho rèidh dhut, 

Mur dean tliu fhèin an searg' ; 

Dòirtidh iad 'n an cèudan, 

'N an laomaibh tiugha, trèuna, 

A Breatunn a's à h-Eirinn, 

Mu d' standard brèid-gheal, dearg : 

An gaisreadh sgaiteach, guineach, rioghail, 

Crèiichdacli fìor luath, garg. 

t 

Thig do cbinneadh f lièin ort, 
Na trèun-f hir laomsgair, gharbh, 
'N am beathraichean gu rèubadh, 
'X an leòghanna gu crèuchdadh, 
'N an nathraichean grad-lèumnacb 
A lotas gèur le 'n calg ; 
Le 'n gatban faobharach rainn-bhèurra 
Ni mòr èuchd le 'n arm. , 

''N am brataichean làn-èididh, 

Le dealas gèur gun chealg, 

Tliig Dònullaich 'n an dèigh sin, 

Cho dìieas dhnt ri d' lèine, 

Mar choin air fastadh èille, 

Air chath-chrith gènr gu sealg ; 

'S mairg nàmhaid do 'n nochd iad fraoch, 

Long, leòghann, craobh, 's làmh-dhearg. 



32 



Gu'n neartaich iad do champa, 

Na Caimbeulaicli gu dearbli ; 

An Diùc Earraghalacli mar cheann orr', 

Gu mòralach, mear, prionnsail, 

Ge b' e bheir air ionnsuidh, 

B'e sid an tionsgnadh searbli : 

Le lannan lotach, dùbh-ghorm, toirteil, 

Sgoltadh chorp gu'm balg. 

Gu tairblieartach, gian, caismeachdach, 
Fìor thartarach 'n an ràng, 
Thig Cluainidh le chuid Phearsanach, 
Gu cuanta, glèusta, grad-bheirteacli, 
Le spainticliean teann-bheirtichte 
'S cruaidh fead ri sgailceadli cheann : 
Bidh fuil 'g a dòrtadh, smuais 'g a spealtadh. 
ffj Le s^ealpaireachd an lann. 

Druididh suas ri d' mheirghe, 

Nacli meirbli an àm an_àir, 

Clann Ghill-Eathain nach meirgich 

Airm ri uchd do sheirbheis, 

Le 'm brataichean 's snuagh feirg' orra, 

'S an leirg mar thairbh gun sgàth : 

Am fòirne fearail, neimheil, arrail, 

'S builleacli, ealamh làmh. 

Gu'n tig na fìùrain Leòdach ort, 
Mar sheòbhgan 's eòin fo 'n spàig ; 
'N an tuiribh lann-ghorm tinnisneach, 
Air chorr-ghlèus strèup gun tiomachas, 
An rèisimeid fhìor innealta, 
'S fàth giorraig dol 'n a dàil • 



23 

Am bi ioma bòcan fuilteach, foirmeil, 
Thèid le stoirm gu bàs. 

Thig cuiridliean Chlaun-Chamroin 
Thèid meanmnach sìos ad spàirn ; 
Am fòirionn guineach, caithreamach, 
'S neo-fhiamhach an àm tarrainne ; 
Aii lainn ghlas mar lasair dealanaich, 
Gu gearradh cheann a's làmh ; 
'S mar luaths na dreige, 's cruadhs na creige, ^ 
Chluinnteadh so-read nan cnàmh. 



Thig milidhean Chlann-Iain ort, 
Thèid fritheilteacli gu d' champ ; 
Mar fhaloisg ris na sliabh-chnuic, 
A's gaoth a' Mhàirt 'g a biathadh • 
No marcaich' air each srianach, 
A rachadh sios gun chàird ; 
Cho ealamh ris an f hùdar ullamh, 
An t-srad 'n uair bhuineadh dhà. 




Gur cinnteach dhuibh 'g ur coinneachadh, 

Mac-Coinnich mòr Chinntàile : 

Fir dhàna, làidir, choinnealta, 

De 'n fhior chruaidh air a foinneachadh, 

Nach gabh fiamli no somaltachd, 

No sgreamh romh theine bhlàr ; 

'S iad gu nàrach, fuileach, foinnidh, 

Air bhoil' gu dol ad chàs. 



Gur foirmeil, pròiseil, òrdail, 
Thig Tòisichean 'n an rang. 



34 



A' màrsail stàtail, còmhnard, 

Gu pìobach, bratach, sròl-bhuidh' ; 

Tha rìoghalachd a's mòrchuis, 

Gun sòradh aims an drèam : 

Daoine làidir, neartmhor, cròdha. , vU' 

'S iad gun ghò, gun mheang. 

Thig Granndaich gu ro thartarach, 

Neo-fhad blieirteach, do d' champ; 

Air phriob-losgadh gu cruadal, 

Gu snaidheadh cheann a's chluas diubh ; 

Cho neiinheil ris na tìgearan, 

Le feachdraidh dhian : mhear, dhàn' ; 

Chuireas ioma fear le sgreadail, *" ' 

'8 a' bhreabadaich gu làr. 

Thig a rìs na Frisealaich, 

Gu sgibidh le neart garbh ; 

Na seòbhgan fìorghlan, togarrach, 

Le fuathas blàir nach bogaichear ; 

An còmhlan feardha, cosgarrach, 

'S mairg neach do'n nochd iad fearg ; 

An spuir ghlas aig dlùtlis an dèirick, 

Bidb 'n an èibhlean dearg. 

'N an gaisreadh gaisgeil, lasgarra, 
Thig Lachunnaich gun chàird : 

an saighdean dearga, pùinseanta, 
Gu claidheach, sgiathach, cuinnsearacb, 
Gu gunnach, dagach, ionnsaichte, 
Gun chùnntas ac' air àr ; 
Dol 'n an deannaibh 'n aodann pheileir, 
Teachd bho theine chàicb. 



3d 



Gabhaidh pàirt de d' iorghaill, 

Clann-Fhionghain 's òirdheirc càil ; 

Mar thuinn ri tir a' sior-bhnaladh, 

No bile lasrack dian-loisgick', 

'N an trèudan luatlia sior-chonfhach, 

Thoirt griosaich air an nàmh : 

An drèam cliatliach Mhuileach, Shrathach, 

'S math gu sgathadh clinàmli. 

'S mòr a bhios ri corp-rusgadh 
Nan closaicliean 's a' bhlàr : 
Fitkich anns an rockdadaick, 
Ag itealaick, 's ag cnocaireackd ; 
Ciocras air na cosgarraicb, 
Ag òl 's ag ith an sàtk. 

Och, 's tùrsack, fann a chluinnear mock-tkratk, 
Ocbanaicb an àir. 

Eidli fuil a's gaorr 'g an fùidreadh ann, 
Le lùtli-cbleasan ar làmh ; 
Meangar cìnn a's dùirn diubk, 
Gearrar uilt le smùisreadb, 
Cìosnaickear ar biùtbaidli, 
'G an dùbk-losgadk 's 'g an cnàmb : 
Orùnar le pomp Tèarlach Stiùbkart, 
'S Frederick Prionns fo skàil. 



36 



BrOSNAOHADH NAM FlNEACHAN GaIDHEALACH 

's a' Bhliadhna 1745. 

FONN. — "An am dol sios bhi dcoiiach." 

Tha deagh slioisgeal feadh nan Garbli-chrioch — 

Sùrd air armaibh còmhraig : 

Uird ri dairririch deanamh thargaid 

Nan dual ball-chruinn, bòidheach 

Cliaidh 'n an seargaibh le cam earr-ghlòir 

Sluagh fìor chealgach Dheòrsa. — 

O, 's sgèul dearbhte, thig thar fairge, 

Neart ro gharbh g' ar f òirinn. 

Thig thar lear le gaoith near oirnn, 

Toradh deal ar dòchais, 

Le mhilte fear, 's le armaibh geal, 

Prionns ullamh, mear, 's e dc-chaisgt' — 

Mac rìgh Sèumas — Tèarlach Stiùbhart, 

Oighre chrìtin, th' air fògradh. — 

Gu 'n dean gach Breatunnach làn-ùmhlachd 

Air an glùn d ; a mhòrachd. 

M na Gàidhil bheòtha, ghasda, 

Eirigh bhras le sròlaibh ; 

lad 'n an ciadan uime 'g iathadh 

'S coltas dian chur gleòis orr' ; 

Gun f hiamh, 's iad fiata, claidheacli, sgiathach, 

Gunnach, riaslach, stròiceach ; 

Mar chonfhadh leòghanna fiadhaich, 

'S acras dian gu feòil orr'. 



37 



Deanaibh ullainli chum ur turuis, 
'S bithibli guineacb, deònacb ; 
So an cuma.sg 'm bi na buillean, 
'N deanar fail a dliòrtadh ; 
Ocb, a dliuine, 's lionmhor cuiridh. 
Is f ìor sturrail còmh-strìth, 
A leigear bhàrr èille mar cliuilein, 
Dh' f haotainn fal' air Deòrsa. 

'S ioma neacli a tlieid air ghaisge, 
Tba f ior lag 'n a dhòchus, 
Gus an nocbdar standard brat-dearg 
An rigli clieart so tli' òirnne ; 
Ged a bbiodli e 'n a f hior ghcaltair, 
Gur cruaidh, rag gu bhròig e ; 
Ceart clio garg e ris an lasair, 
Losgadh fasbhnain-eòrna. 

Mhoire, 's sgairteil, foirmeil, bagant', 

Gàidhil ghasda, chròdha ; 

Gach aon bhratach sios do 'n bliaiteal, 

Le 'n gruaidh laiste, ròs-dheirg ; 

lad gun f niamh, gun f beall, gun ghaiseadb. 

Eiogbail, beacbd-bhorb, pròiseil ; 

Gu neo-lapach ri ruinn gaisge, 

'S spàintich ghlas 'n an dòrnaibli. 

'S binn leinn plapraich nam brèid bliratach 

Srannraich bras ri mòr-ghaoith, 

An glacan gaisgich nan cèum staideil, 

Is stuirteil, sgairteil motion ; 

'S lann gborm sgaiteach de shàr slilacan, 

Gèur gu sracadli shròn aig', 



38 



Air bac cruachain an f hir-bhrataich, 
A chur tais' air f ògradh. 

\S firirbidh tailceant', 's cùmpa pearsa, 
Trèun laocli spraiceil, dòid-gheal ; 
Pìob 'g a spalpadh suas 'n a achlais, 
Mhosglas lasan gleòis duinn : 
Caismeachd bhras-bhìnn bhrodadh aigne, 
Gu dian chasgairfc slòigh leis ; 
Chuireadh torman a port baisgeil, 
Spioraid bhras 'n ar pòran. 

Bitliibli sùnntach, lùtlimhor, bèuniach, 
Sgriosacli, gènr gu feòlacli ; 
'S bidh Mars crèuchdach, cogach, rèubach, 
Anns an spèur 'g ur seòladh — 
Soirbhichidh gach nì gu lèir leibli, 
Ach sibh f hèin blii deònacli ; 
Màrsailibh gun dàil, gun èislein, 
Lùthnilior, èutrom, ceòlmlior. 

Màrsailibh gun fheall, gun airsneal, 
Gach aon bhratach bhòidheacli r 
Cuideachd shuaiclieanta nam breacan, 
'S math gu casg na tòrachd ; 
'N uair a rùisgeas sibh na claisiob, 
Bidh smuais bhreac feadh feòir leibh ; 
Gaorr a's eancbainn 'n an spadal, 
'S 'n an liath-shad feadb mòintich'. 

Sliocraicb slacraich nan cruaidh shlacan, 
Freagradh basgar sbionnsair ; 



39 



'N ùair a thèid an ruaig gun stad leibh, 

Gur ro fhada chluinnear 

Feadraich bhuillean, sgoltatlh mhullach 

Sìos gu bun an rùmpaill : 

Euaig orr' uile mar mliaoim-tuile — 

Chaoidh cha 'n urr' iad tionndadh. 

'S ioma fear a dh' òladh lìonte, 

Slàinte 'n rìgh so th' òirnne ; 

Spealgadh ghloineachan an grìosaich, 

'S e cur bìnn' air Deòrsa ; 

Ach ; s onoraiche nis an gnìomh, 

Na còig cèud niìle bòla ; 

'S fhèarr aon siola dh' fhuil 's an fhrìth, 

Na galain fhìon air bòrdaibh. 

Dearbhaidh, beachdaidh, sibh bhi ceart da, 

Eirigli grad le 'r slògha ; 

Gun ur mnathan, clann, no beairteas, 

Chur stad-feachd 'n ur dòclms ; 

Ach gluasad ìnntinneach, luath, cìnnteach, 

Rìogbail, lìont' de mliorchuis ; 

Mar an raineach a' dol sìos duibh, 

Sgriosadh dian luchd-chleòcan. 

Ar ceathairne ghruamach, nimlieil, 

Làn de mhire-chruadail ; 

'S misg dhearg chatha gu bàrr rath orr', 

'S craobh dhearg dhath 'n an gruaidhean ; 

lad gun athadh sios le 'n claidhean, 

Ei sior-sgathadh chnuacan : 

Lotar dearganaich le 'r gathan, 

'S le 'r sior-chrathadh cruadhach. 

D 



40 



\S becagan sluàigh is trie thug buaidh 
An iomairt chruaidh na còmhraig' : 
Deanamaid gluasad gun dad uamhainn, 
'S na biodh fuathas òirnne ; 
Dòirtidh uaislean an taoibh-tuath, 
Mac-Slnm nan ruag 's Diùc Gordon : 
Le 'm marc-shluagh is nuarrant gruaim, 
'S ruaim amhaidh, fhuair 'n am pòraibh. 



MOLADH AIR PIOB-MHOIR MHIC-CRUIMEIN DO 
AINM AN OINSEACH. 

Fonn. — " Mairi nigh 'n Deorsa." 

a' phiob. 
'S ioma baintighearn' bha spèiseil 
Mu 'n cbèile bb' aig Mòraig ; 
Gu 'n àirmbear mi fbein diubb, 
'S gacb tè tba de m' sbeòrsa : 
Mbol e phiob anns gach grid 
Am b' f hèarr a prìs cheòlmhor — 
'N a buadhannan mora, 
'JST a gaisge ri còmhraig. — 
0, fhad 's bhios biog, no aon diorr, 
No gnè chlìth 'm chòmhradh-s' 
'S gun an f horc a bhi 'm mheòirean 
Gu 'm mol mi ri m' bheò thu. 

am bard. 
Learn is mùirneach 'n àm èirigh, 
Cruaidh-sgal èibhinn do sgòrnain ; 
Anail-beatha do chreubhaig, 
'G a sèideadh roimh d' phòraibh. 



41 



Cinnidh as, port nach tais, 
Làn dc khlachd sò-ghràdhach, 
'S e fonnmhor, mear, bòidheach, 
Gu h-ìnntinneach, lòghmhor : 
Ceart a's "bias, caismeaclid bhras, 
'S ùrlar cas, còmhnard, 
Gun reasgaich', gun chrònan, 
Gun slaodaireachd mheòirean. 

'N am do 'n ghrèin dol 'n a h-eideadb, 

'S trie leat èirigh ad sheòmar, 

Gu trusganach eèutach, 

'S ribein glè ghrìnn de 'n t-sròl ort ; 

D' àrd ghlaodh suas, sgairteil fuaim, 

Madainn fhuar, reòta. 

Dol 's an ruaig-chòmhraig, 

Bheirteadh sluagli beò leat ; 

Gur spreòdadh cruaidh d' alarms luath, 

Neach a's tuar gleòis air ; 

Gu 'n toir mi f hìn bòidean, 

Gu 'm mol mi ri m' bheò thu. 

Corp mìn-cliraicneach, glè ghlan, 

Làn de shèideagan-cruadail ; 

Do cliiad sgairt neartmhor, èutrom, 

Mosglaidh cèudan bho 'm fuar-ghreann : 

Le mòr sgairt, thèid gu grad, 

An airm 's am brat-buailte, 

Le foirmealachd uallaich, 

'S craobh-fheirge 'n an gruaidhean, 

Spàinteacli glas cùil nan clais, 

Siar gach baehd-cruachain, 



42 



Grad, ullamh gu tuasaid, 

Le sgal sionnsair 'g am bualadh. 

'S mòr tlia 'mhaise 's de mhisnich, 
'S de dheagh-ghibhtean ad ùrlainn : 
Pròiseil, stuirteil, fior-sgibidh, 
'S gur neo-mlieata cur giùig ort : 
Goic nam buadh 's àghmhor gruaim, 
A dh' f hàgas sluagh crèuchdach ; 
Gu marbhadh 's gu rèubadh, 
Le caithream nan gèur-lann ; 
Piob 's i suas, 's dionach nuall 
Miarchruinn, luath, lèumnach ; 
Toirm thrileanta, bhlasda, 
'S fìor bhasdalach bèucail. 

'N uair a noclidar a' bhratach, 
B' ait learn basgar do shionnsair ; 
Le d' bhras-shiùbblaicliean crapach, 
Teacbd le cneatraich bho d' chrùnluath : 
Caismeaclid dhlùth 's pronn-mhìn luth, 
Teaclid le rùn rèubaidh, 
Ghearradh smùis agus fihèithean, 
Le d' sgal-ghaoir ag èubhach ; 
Co de 'n t-sluagh nacli cinn luath, 
Fo d' spor cruaidh, glèusta Ì 
Clia 'n 'eil anam an crèubhaig, 
Làn de mhisnich, nach sèid thu. 

Chuireadh cnapraich do bhras-mhiar, 
Gach aon aige gu cruadal : 
Do thorman dionach le lasgar, 
Ard, binn, caismeachd an fhuathais. 



43 



Lùs a's spìd, luas le clìth, 
'S mòr-neart fìor clmanta. 
Gu sàthadk, 's gu bualadh, 
'S gu cuirp clmr an uaigliean, 
Bèuc na pìob', 's i cur dh'ì, 
Sìor-sgrios ghnìomh-luaineach : 
Riabh ri uchd-bnalaidh, 
'S crann àghmhor 's an ruaig tlm. 

Molam ceòl agus caismeachd : 

Craim taitneach mo rùin-s' thu, 

Chuireadh d' iolacli fo d' bhrat-bhrèid, 

Ruinn-cholg gaisge 'n ur sùilean ; 

Rìgh nan ceòl, 'n àm na slòigh 

Blii 'n am mòr-èideadh, 

Gu stròiceadli 's gu rèubadh, 

Chur chorp as à clièile. — 

Ri uchd-gleòis 's bras do mheòir, 

Le d' anf hadli glòir-glièusta. 

Dol air aghart gu sgairteil, 

'S leanailt bhras 's an ratreuta. 

Rinn thn òìnid de 'n chlàrsaich, 
Searbh mar ràcadal fìdhle ; 
Ciùil bhochd, mhosgaideach, phràmhail, 
Air son sheann-daoine 's nìonag : 
Ri uchd goil', b' flièarr aon sgal, 
Bho d' thuill mhear, fhìnealt/ 
G' am brosnadh 's g' an grìosadh, 
Ann an caithrim, thoirt grìosaicn. 
Toirm do tholl pronnadh pliong, 
Cruiiin-cliruaidh, lom-dliìonach ; 



44 



B' f hèarr 's an àm sin do bhrollainn, 
Na nil' oirfeid na criostachd. 

Torman siùbhlach dlios fàinneach, 
'S milis gàirich a's crònan : 
Bùirein cuilce 's bìnn àrd-ghaoir, 
Teach d bho f hàslaichean ceòl-chaol : 
Sionnsair donn 's foirmeil fonn, 
'S sgiamhach bonn rò-ghrìnn ; 
Gun ghaise gnn f hòtns, 
'S rifeid ghèur chòmhnard ; 
Brat mìn, trom plapraich crom, 
Sìoda lom, crò-dhearg, 
Mar shuaicheantas còmhraig', 
y S e srannraich ri mòr-ghaoith. 

B' ait bhi 'g amharc ad èudann 
'N àm bhi sèideadh do shròine : 
Tha Mars gaisgeil 'n a eideadh; 
Bi sìor-slièitrich fo d' chòtan. 

uair clmirear suas do ghlaodh cruaidh, 
Koimh 'n bhras-shlnagh chò-stritheach, 
Cinnidh daoinc 'n an leòghanna 
Fuileachdach, beòtlia. 
Bidh bras ruaim ghuineacli, ruadh, 
Anns gach gruaidh fheòlmhoir ; 
'S le mòr lasgar do bhras-phort, 
Cha 'n ath iad bhi deònach. 

B' e sid an gotliadh fìor laghach, 
A' dol air aghart 's a' mhàrsail ; 
Ann ad chorp cnmail stadhaidh, 
A' dol am fradharc do nàruhaà ; 



45 



'S ioma fear bheir fo-near 

D' fhacail mhear, gliràsmhor, 

'G an spreòdadh 's na blàraibh, 

Le niear-ghaoith do mhàla : 

'S rabhadh trom, gach aon pbong, 

Thig bho d' chom gàireach ; 

Sior bhrosnacliadh teine, 

'S tarrainn sgoinneil air chlàidhean. 

Chuireadh tusa le d' blmaidhean, 
Gaoir dhearg chruadail 's gach inntinn 
Shiùbliladh tu le d' thoirm uallaich, 
Gach ball uasal 's cha dibir, 
Dhannsadh bras, ar thoirt as 
Le f ior-bheachd mi-clmis ; 
Gach cridh' a bhios rioghail, 
'JS T an comaibh gun dibleachd ; 
Thèid air ghlèus gach aon chrè 
Le misg-chath' ghèir, dhìlis ; 
'S le brosdadh do bhras-phort, 
Gu 'n casgradh iad miltean. 

Gur subject f ior thorach, 
Corp so-ghradhach na pioba : 
Lom-làn loinne mu broilleach, 
Sios gu coileir a f ideig' ; 
Buill do chuirp sheinneas puirt 
Le ceòl-stuirt bìogail, 
Eoimh d' ochd uinneagan f ìnealt', 
Thig arm-chaismeachd nam milidh ; 
'S toirm do bhruit ri sior-chluith 
Am bàrr do dhuis rimheach, 



46 



Seòid a mhosgladh nan gaisgeach, 
Le foirm bhras-phort g an grìosadh. 

'S co tiugh gach òrraichean sèitreach, 

Mu d' ghnùis chèutaich a' bòrcadh, 

Ri meanbh-chuileagan cèitein 

Mu bhoc a' rèicil air lònan : 

Gràdh do chom choisneas bonn, 

Le d' shreath tholl òrdail, 

Teachd 'n a thailmrich bhìnn, bhòidhich, 

Roimh ochd dhorsan do sheòmair. 

Muineal crom, phronnas pronn 

Puirt le fonn còmhraig' ; 

Cliath is tartarach taghal, 

Breabraich, stadhadh, a's motion. 

Suas 'n uair nìtear do spalpadh 
Ann an achlais do chèile ; 
Roimh d' chaol-ghaothaire snasmhor, 
Gaoth 'n ad phearsa 'g a sèideadh, 
Meòir 'n an ruith air bhall-chrith, 
'S iad ri frith-lèumraich, 
Air sionnsair donn, glèusta, 
'S bìnn goileam a' chlèibh sin ; 
Dearrasan bruit, gaoirich. duis, 
Gun tuisleadh 'g a bhèusadh ; 
Air slinnein borb an fhir-bhrataich, 
Gathan gasd' agus brèid ris. 

An crann mu'n cruinnich na cèudan, 
'N àm cruaidh ghèur thoirt à truaillean • 
Làn airm agus èididh — 
Ghunnach, gblèusta gu cruaidh-chùis : 



47 



Gritli gu fèuni air gach trèun, 

Làn de shèid-ghruamaich, 

Le d' lasagan buadhach, 

Sparradli ascaoin 's na sluagha. 

Mars 'n a lèum amis an spèur, 

Air each dearg cèum-luaineach ; 

'N a làimli a chlaidheamh 'g a elirathadh, 

'S misg-chatha 'n a ghluasad. 

Mhoire, 's ionmhuinn learn f hein thu 

Seach an cèile bh' aig Deòrsa ; 

A' Bhan-Chruimeineach bhèusacb, 

Mhaiseacb, bhrèid-ghlan, gun f hòtus ; 

Bean gun bhèud, 's i gun èud, 

Làn de shèid-sbòlais, 

An geal gblacan d' fbir-pliòsta, 

'G ad cbniadacli 's 'g ad pbògadh : 

! 's fortan cruaidh nach 'eil d' fliuaim 

Am chluais feadh 's bu bbeò mi. 

Ceòl a's caismeachd mo chridhe 

Bhan-sgitlieineach gblòrmlior ! 



ORAN RIOGHAIL A 'bHOTAIL. 
Fonn. — " Let us be jovial, Jill our glasses." 

Bimid subbacb 's òlar deocb leinn, 
Osnaicb 'n ar focbair cba tàmh ; 
Na smaoinicbeamaid air bochdainn, 
Fhad 's a bhios an copan làn. 

'S article mòr de cbrèud Bhacc7iuis, 
Creidsinn gu ceart anus an dram ; 



48 



'S leanailt air bhi 'g òl gu sùrdail 
Gus an cìnn stùirdein 's a' cheann. 

Olamaid gloineachan làna 
Air slàint' an t-Seumais a tha bhuainn * 
Cuireamaid dà shlàint' an càraid, 
Tosta Theàrlaich — stràc a' cliuach. 

Ma tha stamag aims a' chuideachd 
Nach dileidli a chuid so de 'r miann, 
Siapadh e macli as ar caraibh, 
Mar gu 'n carrainnichteadh siol. 

Cuireadh ar cupaichean tharta — 

Aisig cas an corn mu 'n cuairt ; 

Faicear èibhinneachd air lasadh, 

Le f ior sgairt 'n ar beachd 's 'n ar gruaidh. 

]]iodli ar cridheaclian a' dannsa, 
Linn an dram so dbol 'n a thruaill, 
Mar gu 'm biomaid 's a' clieart am so, 
Bol do 'n champ a dh-fhaotainn buaidh'. 

De 'n dibh bhrighmhoir, neartmhoir, bhlasda, 
'S milse na mil bheach gu pòit, 
Lion an soitheach sin a mach dhuinn — 
De 'n stuth bhlasmhor sin 's an stop. 

Seinnear òrgain — bèumar stuic dhuinn — 
Crùnamaid le cup an righ ; 
Canain gach dainginn a' bèucail — 
Biodh tcin'-èibhinn anus gach tir. 



49 



De dh-ìocslilaint naomha sin Bhacchuis, 
Cuir buideal pailt do ar còir — 
Gu 'n tairgeamaid iobairt thaitneach, 
Do dhia creacliacli sin an oil, 

Gur h-ioma feart falchaidh, tlachdmhor, 
Tha 'm mac-na-bracha ri luaidh ; 
Rinn sin e 'n a leannan do mhiltean, 
'S 'n a mhìlsein priseil do 'n t-sluagh. 

Sgolaidh e ghruaim bhàrr a' mhùigein, 

Nì e fiùgliantacli fear cruaidh ; 

Nì e cmadalach fear gealtach 

Gus an tèid e 'm feaclid no 'n ruaig. 

M e cainnteacli am fear tosdaeh, 
M e brosgulach fear dùr ; 
M e suirdheacli am fear nàrach, 
\S fàgaidh e dàna fear diùid. 

'N uair theid e 's a' mhala thoisgeil, 
Tàirnidh e muisein gu cliù ; 
'S fosglaidli e na glasa diomhair — 
Their mac a' mh.iodh.air nach fhiù. 

M e pògach am fear ailleant' 
Nach fuilgeadh cailin 'n a chòir; 
Sparraidh e danns' aims na casan 
Nach d' rinn riabh aon step d' an deòin. 

Fàgaidh e 'n neo-shanntach acrach — 
Toinnidh e cas am fear slim ; 
Bheir e caitein air fear sleamhain, 
'8 ni e spreadhail am fear tiom. 



50 



An t-airgiod a bha 'g a sticleadh 
'8 an sporan — 'n a chripleach riabh, 
Bheir e relief dha a priosan, 
Le fuasgladli cruaidh-shnaim nan iall. 

Nì e aoigheil am fear doichleach, 
Ni e socharach fear teann ; 
Nì e duin'-uasal de 'n bhalaoch, 
Nì e farnmach fear fann. 

Nì e saor-chridheach fear dùinte, 
'S faoisididh e rùn a chridh.' ; 
Creididh an lag gnra làidir, 
Gus an dearbh e cliàil 's an strith. 

Tàirnidh e mnlad gu aiteas, 
Tionnda'idh e airteal gn fonn ; 
Mionach an sporain gu ; n spiol e 
Le gliob biorach cliriomas lorn. 

Tliigeadh meanmna, 's falbhadli airteal 
Air cliairtealan bhuainn do 'n Ròimh ; 
Seinneamaid òrain clieòlmhor, gliasda, 
Shùnntach, bliras, nach lajDacli glòir. 

'N uair bheirear à botul an staipeal, 
; S a chromar ri cab a chluas, 
'S èibhihn a' ghogail là earaich, 
Cagar searraig' ris a' chuaich. 

'S niìlse na ceileireadh smeòraich' 
Le luinneig cheòlmhoir air gèig, 
Cneatraicli shrideagach do -sgòrnain — 
Cnatan is bòielie fo 'n ghrèin. 



51 



'S binne na lninneag eòin-bhììchmnn, 
Bhiodh ri tùchan am bàrr thonn, 
Guileag do mliuineil a's giùig ort — 
Cuisle-cliiùil a dhùisgeadh fonn. 

'S binne na cluig-chiùil ud Gklasclm, 
D'f huaini le bastal dol 's a' chom ; 
'S sid an f liàilte ghlèusadh m' aigne — 
Mac-na-bracha teachd le pòig. 

Lion suas an t-slige-chreachainn, 
Cha 'n ion a seachnadh gu dram ; 
'S olc a' Ghàilig oirre 'n creachann — 
An t-slige chreach sinn, 's e th' ann. 

'S binne d' easraich dol 's a' chupan, 
Copadh nsgraichean gu d' bheul, 
Na co-sbeirm organ a's chruitean 
An talla druidte le ; n cuid thènd. 

'S binne na ceòl coilicli-clioille 
Bhiodli ri coilleig air an torn, 
Dùrdail a' bbotuil ri gloine — 
Crònan loinneil thoilleadh bonn. 

Teicbeadh leann-dul)h as ar coraunn, 
Falbhadh goinne — 's pailt ar n-òr ; 
IsTa biodh spènclair oirnn gu ganntar, 
Fhad 's a bhios an dram 'n ar sròin. 

Olamaid sinn fhìn à h-ainf hiach, 
Le mac-meanmna bliranndaidh f hnair ; 
Dh' aindeoin ceannaich, 's ascaill-earraich^ 
Curam sparramaid 'n a uaigh. 



52 



An tobar-slànachaidh sin Bhacchuis, 
Fairigeamaid nil' ar ciall ; 
Cha spioraid bheag, bhochda, chrupte, 
'S dòcha cuid blii aca 's fiacli. 

Bidh ar ceann'aidh uile 'n ceart uair, 
Cho ruiteach ri dreach nan ròs, 
; N uair a thèid ar fuil air ghabhail 
Le beirm lagbaich Mhic-an-tòis. 

Gur dìnnseireach, spìsirneacb d'fhàileadh, 
'S teas-gbràclhacb do sbnàg romh m' chliabh ; 
Fadadh blàis air feadh mo mhionaich— 
Gur ro mhireagacb do thriall. 

Gur gucagacb, coilleagach, brisg-gheal, 
Bruicbeil, neo-mhisgeach do thuar ; 
'N ad shlabhruidhnean criostail a' dòrtadh, 
Ei bìnn chrònanaich am cbluais. 

Sgaoileamaid bho altair Bhacchuis — 
A chlèiricb taisg a' chailis bhuat ; 
])h'fhalbh am fuachd, 's ciod e tha dhithoirrm? 
Thugamaid bàidse crìon do 'n t-suain. 

Ach freasdail sinn air ghairm na maidne 
Le d' ìc 's le d' bhalsom làn bhuadh ; 
'S thoir dhuinn aon ghloic-nid 'n ar leaba 
A bheir crith-chlaiginn oirnn rnu 'ii cuairt. 



1U, cU.r c ^ji? I 

53 



ALLT-AN-T-SIUCAIR.* 
Fonn. — " The lass of Patie's mill." 

A' dol tliar Allt-an-t-siùcair 

Am madainn cliùbhraidh chèit, 
A's paidirein geal dlùth-chneap, 

De 'n driùchd ghorm air an fhèur ; 
Blia Richard 's Robin brù-dhearg 

Ri seinn, 's fear dhiubh 'n a blièus ; 
'S goic-mhoit air cuthaig chiil-glmirm, 

'S gug-gùg aic' air a' ghèig. 

Bha 'n snieòrach cur nan smùid dh' i, 

Air bacan-cùil leath' fhèin ; 
An dreatlian-donn gu sùrdail, 

'S a rifeid-chiùil 'n a bhèul ; 
Am bricein-l)eitlie 's lùb air, 

'S e glèusadli lùth a thèud ; 
An coileach-dubh ri dùrdan, 

'S a chearc ri tùchan rèidh. 



* This piece is an animated and faithful description of a beauti- 
ful scene in the country, on a summer morning. The bard walk* 
abroad, and sees the dew glittering on every leaf and flower— the 
birds warbling their songs— the animals grazing, and the bees 
collecting their stores— the fishes are leaping out of the water, and 
all nature rejoicing at the return of spi'ing, or the luxuriance of 
summer. The very rivulet seems to partake of the common joy, 
and murmurs a more agreeable sound — the cows low aloud, and 
the calves answer responsive, while the dairy-maid is busily at her 
task. The ground is bespangled with flowers of richer hues than 
the most costly gems. The horses gather together to drink of the 
streamlet, and the kids are sporting and dancing about its banks. 
The ships Avith all their white sails bent to the gentle breeze, are 
passing slowly along the Sound of Mull. The poet selects the most 
natural, lively, and agreeable images in the rural scene. All good 
judges admit that there is not a descriptive poem in Gaelic or 
English fit to be compared with this exquisite production.— Sar- 
Obair. 



54 



Ka brie ag gearradh shùrdag, 

Ei plubraicli dhlùth le chèil', 
Taobh-lèumraich mear le luth-chleas, 

A burn le mùirn ri grèin ; 
Ei ceapadb chuileag siubhlach, 

Le m' bristeadh lùthmhor f hèin : 
Druim lann-ghorm, 's ball-bhreac giùran, 

'S an lannair-chùil mar lèig. 

Mil-dheogladh sbeillein srianach, 

Le erònan 's fiata srann, 
Nan dithein baglach, riabhach, 

Mu d' bhlàithean grianacb chrann, 
Stràibh-dhriùcMain dhonna, thiachdaidh. 

Fo shinean cìochan d' f heòir ; 
Gun 'thiochd-an-tir no 'bhiadh ac\ 

Ach fàileadh ciatach ròs. 

Gur milis, brisg-gheal, bùrn-ghlan, 

Meall-chùirneineach 's binn f'uaim, 
Bras-shruthain Allt-an-t-siùcair, 

Ei torman siubhlach, luath : 
Gach biolair', 's luibh le 'n ùr-ròis 

Ag cìnntinn dlùth mu 'bhruaich ; 
'S e toirt dhaibh bhuadhan sùghmhor, 

'G an sùgh-bheathachadh mu 'n cuairt. 

Burn tana, glan, gun ruadhan, 
Gun deathaich, ruaim, no ceò, 

Bheir anam fàis a's gluasaid 
D' a chluaineagan mu 'bhòrd. 

Gaoir bheachan buidhe 's ruadha, 
Ei diogladh chluaran-òir ; 



d~ 55 

'S cìr-mheala 'g a cur suas leo 
'.N cèir-chuachagan 'n an stòir. 

Gur solas an ceòl-cluaise, 

Àrd-bhàirich buair mu d' chrò ; 
Laoigh clieanf liionn, bhreac, a's ruadha, 

Ei freagradli nuallan bhò ; 
A' bhanarach le buaraich, 

'S am buachaill' dol 'n an coir, 
Gu bleoghann a' chruidh ghuaillf hinn 

Air cuaicli a thogas cròic. 



Bidh. lòclirain-mheala lùbadli 

Nan srabh, 's brù air gach gèig 
De mlieasan milis cùbhraidh 

Nan ùbhlan a's nam pèur ; 
Na duilleagan a' liùgadli 

A's fallus-cùil diubh flièin; 
A's clann ag gabhail tùchaidh, 

'G an imlich dlùtli le 'm bèul. 

B' e crònan d' easan smlach, 

An dùrdail mhùirneach mhàidh ; 
'S do blioircbean daite, sgùm-gheal, 

Tiugh, ftùireineach, dlùth, tlàth ; 
Le d' mhanntnl de dhealt ùr-nihìn, 

Mar dhùbhradh-cùil mu d' bhlàth ; 
'S air calg gach feòirnein d'ùr-f heòir, 

Gorm neamhainn dhriùchd a' f às. k c 



I)o bhrat làn shradag-daoimein, 
Do bhraon ni soills' air làr : 

E 



56 



An carpet 's gasda foidlmèul 
Gun a cho fine 'n Whitehall ; 

Mu d' bhearradh gorm-bhreac, coillteach, 
An cinn an loinn le àl, 

Na sobhraichean mar cboinnlean, 
'K an coinnleirean ad sgàth. 

Bidh guileag eala 'tùchan, 

'S eòin-bbùchuinn am bàrr thonn, 
Aig ionbhar Allt-an-t-siucair, 

'Snàmb luth-ebleasach le fonn ; 
Ri seinn gu moiteil cuirteil, 

Le muineil-chiùil 's iad crom, 
Mar mbàla pioba 's lùb air : 

Ceòl aoifìdh, cìùìd nach trom. 

'S grinn an obair-gbràbhail 

Einn Nàdur air do bhruaich : 
Le d' luracbain creamhach, f àsmhor, 



Mìn-bbreac air làr do chluain : 
Mar rèultan-reòt' an deàrrsadh, 
Na spangan àluinn nuadh. 

Bidh croinn 's am bàrr mar sgàrlaid 

De cliaoraibh àluinn ann ; 
A's cnotlian bachlach, àrbhuidh, 

A' faoisgneadb àrd mu d' cheann ; 
Bidb dearcan, 's suibhean sùghmhor, 

Trom-lùbadh an luis f hèin : 
Caoin, seacaidb, blasda, cùbliraidh — 

Ag call an drùis ri grèin. 



'S am buicein ban oaf shuas ; 
Gacb saimir, neòinein, 's màsag, 





57 



'S co làn mo lios ri Pàrras 

De gach cnuas is fheàrr an ooill' J 
''S a rèidhlich, arbhar fàsaidh, 

Blieir piseach àrd a's sgoinn : 
Pòr reaclidmhor, minear, fàsmlior, ~- 

Nach cìnn gu fàs 'n a laoim, — 
Cho reamhar, luchdmhor càileachd, 

'S gu 'n sgàin a ghràn bho dhruim. 

Do thaclidar mara 's tìre, 
Bu tiochd-an-tìr leis f hèin ; 
an trèudan fèidh ad f hrìthean, 
'S ad ehladach, 's mìlteach. èisg : 
ad tkràigh tha maorach lìonmhor, 
'S air d' uisge 's f ìor-bhras lèus 

Aig òganacha rìmheach, 

Le morghath f ìor-chruaidh, gèur, 

Gur h-ùrail, sliochdmhor, cuanta, ^ e 

Greigh each air d' f huarain gliorm ; 
Le 'n ìotadh tarrainn suas riut, 

Le cluinntinn nuall do thoirm. 
Bidh buicein binneach 's ruadhag, 

'S mìnn mheanbh-bhreac, chluas-dcarg, òg, 
Ei h-ionaltradh gu b-uaigneach, 

'S ri ruideis luath, mu d' lòn. 

Gur damhach, aghach, laoghach, ~ 
Mangach, maoiseach, ^ f honn ; b 

Do ghlìrm le seilg air laomadh, 
Do gharbhlach-chraobh, 's do lom, 

Gur h-àluinn barrf hionn, braonach, 
Do chanach caoin-gheal thom, 



58 



? N a mhaibeinean caoin, maoth-mhìn, — 
'N ad mhòintich sgaoth chearc donn. 

B'e sid an sealladh èibhinn, 

Do bhruachan glè-dliearg ròs ; 
'S iad daite le gath grèine, 

Mar bhoisgnich lèug-bhuidh' òir : 
B' e sid an'geiltreadh glè-ghrinn, 

Cìnn dhèideag am measg feòir, orv6-urwt? 
De bharran luibhean cèutach, — 

'S fuaim bhìnn aig tèud gach eòin. 

0, lilidh, rìgh nam flùran ! 

Thng bàrr-mais' air ùr-ròs ghèug. 

a bhabaidean cruinn, pìùr-mhìn, 

'S a chrùn geal, ùr mar ghrèin 
Do 'n uisg' ud, Allt-an-t-siùcair 

Is cùbhrainn da bho bhèiid ; 
'N a rionnagan mu 'lùbaibh, 

Mar rèultan-iùil nan spèur. 

Do shealbhag ghlan 's do luachair, 

A' bòrcadh suas mu d' chòir ; 
Do dhìthein lurach, luaineach, 

Mar thuairneagan de 'n òr ; 
Do phris làn neada cuachach, 

Cruinn, cuarsgagach aig d' eòin ; 
Bàrr-braonain 's an t-sàil-chuachaig, 

'N an dos an uachdar d' f heòir. 



B' e sid an leigheas lèirsinn, 
Do loingeas brèid-gheal ? luath, 



59 



an sguadrana seòl bhrèid-chroro. 

A' bòrdadh gèur ri d' chluais : 
'N an giùthsaickean beò-ghlèusta, 

'S an cainb gu lèir rin sliuas ; 
'S Caol-Muile fuar 'g a rèubadh, 

Le anail-spèur bho tliuath. 

'S cruaidh a' bhàirlinn f huair nii 

Bho'n f buaran 's blasda glòir ; 
An caochan is mo buadhan 

A tha fo thuath 's an Eòrp. — 
Lion acli am bòla suas deth, c<hw 

'S de bhranndaidlij f huair na 's 4eòir, 
Am puinse milis, guanack, 

A tliàirneas sluagh gu ceòl. 

Mnim-altrnim gach pòir nasail, 

jNach meatli le fuachd nan spèur ; 
Tha sgiath fo 'n àirde tnatb oirr', 

Dh' f hàg math a buar 's a fènr ; 
Fonn deiseireach, fior uaibhreach, 

'1ST a spèuclair bnan do 'n ghrèin ; 
Le sprèidh thèid dnine suas ann, 

Clio luath ri each 'n a lèum. 

'S aol is grùnnd d' a dhailthean, 

Dh' fliàg Nàdur tarbliach iàd ; 
Air 'm mèinn gu 'n toir iad arbhar, d*« 

'S tiugli, starbhanacli ni f às ; 
Bidh dearrasanaich sliearr-fhiaclach, "to** ^ - 

'G a lannadh sios am boinn, 
Le luinneagan bìnn nionag — 

An ceòl is milse rainn. 



60 



An coire 's fhèarr 's an dùthaieh. 

An coire 's sùghnihor fonn ; 
'S e coirein Allt-an-t-siucair, 

An coirein rùnach lorn ; c 
'S ge lom gur molach, ùrail, 

Bog-inhìodar dlùth a thorn, 
'M beil mil a's bainne brùchdadb, 

'S uisg' ruith air siùcar pronn. 



An coire searrachach, uanach, 

Meannach, uaigneach, àigh ; 
An coire gleannach, uaine, 

Bliochdach, luath gu dàir ; 
An coire coillteach, luachrach, 

An goir a' cbuach 's a' Mhàrt ; 
An coire 'm faigh duin'-uasal, 

Biast dhubb a's ruadh 'n a chàrn. 

An coire brocacli, taobh-ghorm, 

Torcach, faoilidh, blath ; 
An coire lonach, naosgach, 

Cearcach, craobhach, gràidh ; 
Gu bainneach, bailceach, braonach. 

Breacach, laoghach, blàr ; 
An sultmhor mart a's caora, 

'S is torach laoimsgir bàrr. 

An coire 'm bi na caoirich 

'N an caogada le 'n àl ; 
Le 'n reambad 'gabhail faoisgneadh 

A 'n craicinn mbaoth-gbeal, thlàth : 
B' e sid am biadh 's an t-aodach, 

'J^ ad f haoin-gbleanna 's ad aird.^- 



i ... .-^ 



61 

An coire luideach gaolach, 
'S e làn de mhaoine gràis. 

An coire lachach, dràcach, 

'M bi guilbnich, 's tràigli-gheòidh òg' ; c^-c^ 
An coire coileachach, làn-dainhaeh, 

Is moch a's anmocb spòrs : 
'S tìni dhomb sgur 'g an àireamb — 

An coire \s fàsmhor pòr ; 
Gu h-ìnnseach, doireach, blàracb, 

Is ìnieacb, càiseach bò. 



MORAG.* 

FONN. — Agus ho, Mhorag, na ho-ro, 
'S na horo gheallaidh. 

A mhorag chiatacb a' cbùil dualaicb, 
Gur b-e do luaidb a th' air m' aire. 

Agus ho, Mhorag, &c. 

'S ma dh' imich tbu null thar cbuan bhuainn, 
Gu ma luatb a tbig tbu thairis. 

'S cuimhnich, thoir leat bannal gbruagach 
A luaidheas an cloth ruadh gu daingeann. 



* This song has been always highly popular, and is certainly the 
most spirited and elegant of all our Jacobite songs. Charles is re- 
presented under the similitude of Mòrag— a young girl with wav- 
ing locks of yellow hair flowing on her shoulders. She had gone 
away over the seas, and the bard invokes her to return with a party 
of maidens (i.e. soldiers) to dress the red cloth, in other words, to 
beat the English red coats. The allegory is kept with elegance and 
spirit, and the poet introduces himself as one who had followed 
Morag in lands known and unknown, and was still ready to follow 
her if required.— Sak-Obair. 



62 

! cha leiginn thu do 'n bhuailidh 
Mu 'n salaich' am buachar d' anart. 

'D è! cha leiginn thu gu cualach — 
Obair thruaillidh sin nan cailean. 

Gur h-i Morag ghrinn mo ghuamag 
Aig am beil an cuailein barrfhionn. 

'S gaganach, bachlagach, cuachach, 
Ciabhag na gruagaiche glaine. 

Do chùl pèucach sìos 'n a dhualaibh, 
Dhalladh e uaislean le 'lainnir. 

Sios 'n a f heòirneinean mu d' ghuailnean — 
Leadan cuaicheineach na h-ainnir'. 

Do chùl pèurlach, òrbhuidh, luachach, 
Timchioll do chluaise 'n a chlannan. 

Mhorag ! gu 'm beil do chuailein 
Ormsa 'n a bhuaireadh gun sgainnir. 

'S ged nach iarr mi thu ri d' phùsadh, 
Gu 'm b' e mo rùn a bhi mar-riut. 

'S ma thig thu rithist am lùbaibh, 
'S e 'n t-eug, a rùin, ni ar sgaradh. 

Leanaidh mi cho dlùth ri d' shàiltean 
Agus bàirneach ri sgeir-mhara. 

Shiubhail mi cian leat air m' eòlas, 
Agus spailp de 'n stròic air m' aineol. — 



63 



Gu 'n leanainn thu feadli an t-saoghail, 
Ach thus', a ghaoil, theachd am fharraid. 

Gu 'n 'chuireadh air mhisg le d' ghaol mi — 
'S mear, aotrom a' srhaoir tha 'm bhallaibh. 

A Mhorag 'g am beil a' ghruaidh chiatach, 
'S glan am riaradh th' ann ad mhalaidli. 

Do sliùil shuilbhear, shoeair, mbòthar, 
Mbireagach, chòmhnard, 's i meallach, 

Dèud-cailce snasta na rìmhinn', 
Snaidhte mar dliisn' air a ghearradh. 

Maighdeann bhòidheach nam bas caoine, 
'S iad cho maoth ri clòimh na h-eala. 

C — chan lèuganach nan gucag ; 
'S fàileadh a' mhusga de h-anail. 

'S iomad òigeir a gbabh. tlachd dhiot, 
Eadar Arcabh agus Manainn. 

'S ioma leannan a th' aig Mòraig, 
Eadar Mòrthir agus Arrainn. 

'S ioma gaisgeach deas de Ghàidheal, 
I^ach obadh le m' ghràdh-sa tarrainn. 

A rachadh le sgiathan 's le clàidhean, 
Air bheag sgàth gu bial nan canan. 

'Chunnartaicheadh dol 'n an òrdngh 
Thoirt do chòrach maeh a dh-aindeoin. 



64 



'S iomad àrmunn làsdail, trèubhach, 
An Dùnèideann ann am bharail : 

Na 'm faiceadh iad gnè de ghuais ort, 
Dheanadh tarrainn suas ri d' charraid. 

Mo chion a dheanadh leat èirigh : 
Do chaiptein f hèin Mac-mhic-ailein. 

Gu 'n 'theann e roiinhe romh chàch riut, 
'S nì e f hà'st e, ach tliig thairis. 

Gach duine tha 'n Uithist 's am Mùideart, 
'S an Arasaig dhubh-ghuirm a' bharraich. 

An Canaidh, an Eige, 's am Mòrthir — 
Eèisimeid chòrr ud Shìol-Ailein. 

An àm Alastair 's Mhontròse, 

Gn 'm bu bhòcain iad air Ghallaibh. 

Gu 'n d' fliairicb là Ionbhar-Lòchaidh, 
Cò bu stròicich' ann le lannan. 

Am Peairt, an Cìll-saith, 's an Allt-Eurann, 
Dh' f hàg iad Eèubalaicb gun anam. 

Alastair mòr Ghlinne-Comhann, 

'S brigàde coimheach Ghlinne-Gairidh. 

Mar sin a's an t-àrmunn Slèiteach, 
Ged a tha e f hèin 'n a leanabh. 

Dh' èireadb leat a nail bho 'n Bùta,* 
Antrum lùth-chleasach nan seang-each. 



* Earl of Antrim from the Route. 



65 



Dhruideadh na Gàidhil gu lèir leat, 

Ge b' e dh' èireadh leat no dh' f hanadh. 

Shuidh deich mile dhiùbli air clèith dliuibh 
An cosjadh Kìerh Tèaiiach nach maireann. 

'S ioma clòth air an d' thug iad caitein, 
Eadar Cataobli agus Anainn. 

Bha càch a' diùlt teachd a luadh' dhuibh, 
'S cbruinnicli iadsan sluagh am bannail. 

A rìgh, bu mbath 's an luatb-làimli iad, 
uair a tbàirneadb iad an lannan. 

H-uile clòth a lnaidh iad riabh dhuibh, 
Dh' f hag iad e gu ciatach, daingeann : 

Teann, tiugh, daingeann, fighte, luaidhte, 
Daite ruadh air thuar na fala. — 

Greas thairis le d' mhnathan-luadhaidh, 
'S thèid na gruagaichean so mar-riut. 

Agus ho Mhorag, ho-ro, 
'S na horo gheallaidh. 



66 



ORAN DO MHAC-SHIMIDH*. 

Fonn. — " Hap me with thy petticoat." 

'S lionmhor blank a th' againne 

Am Breatunn suas ri lionadh, 
.ftrach deanar gun ghnìomh chlàidhean 

Gu ceart gu bràth a sgribheadh ; 
Gur h-ann diùbh ar n-àilleagan, 

Ard àrnmnn sin na righeachd : 
Mac-Shimidh mor a bhàsaicheadh 

Le pàrlamaid a' mhì-rùin. 

Mo cliion an t-ùrla blàth-mhaiseach, 
Bba cruaidh a's tlàth 's na tìmibh ; 

A rèir 's mar bhiodb an t-aobhar ann, 
Bu stàillinn bu pbrìomb mbèinn dut ; 

Bu bhras ri ncbd do nàmbad thu 

uair thàirnteadh na lainn lìomhaidh j 

Bu bhàigheil, caoin ri d' chàirdean thu, 
Gun àrdan ach iriseal. 

Bu bheairteach an tigb-stòrais sin 

De gbliocas còrr bha priseil ; 
So sgar tuagh an rògaire 

Bho 'n choluinn chòir bha rioghail ; 
Braon, d' a lugh'd, de thròcaireachd 

A dh' òrduich Dia na fìrinn', 

* Simon Lord Lovat was apprehended in Morar, on the 7th of 
June 1746, by a party from the Furnace sloop, commanded by 
Capt. Dougald Campbell of Achachrossan. He was thence con- 
veyed on a litter to London, where he was impeached by the House 
of Commons on the 9th of December ; his trial commenced before 
the House of Peers on the 9th of March 1747 ; was found guilty on 
the 18th, and beheaded on the 9th of April 1747, in the 80th year 
of his age. 



67 



Cha 'n 'eil an uchd an Fheòladair,* 
Mac Dheòrsa ris an str-p-ch. 

0, blialaicli sin Dhùn-balaicht ud, 
Shearbh sliailleir nan cam ghiudan, 

Gu 'n 'stùr thu 'n rèulta lainnireach 
Clio thuath bu bharrachd iùil duinn ; 

Ma gheobh thusa mathanas 

ad pheacadh-brath. gun sgiùrsadh, 

'S cinnteach leam gu 'n 'shàbhaladh 
Do Tan dearbh-bhràthair, Iùdas, 

D' f hìor mhaighistir cliù-thoillteannach, 

Le foill gu 'n d' rinn thu phògadh, 
Gu smal a chur air foidhneulaibh 

An daoiniein sin dheagh Lovat ; 
Ocli, 's Iùdasacli an t-slaightireachd 

A rinn thu air bhrìob òir oirnn ; 
Gur h-ioma neacli a dh' fhoighneachdas, 

Co 'n traoiteir rinn an dò-bheairt. 

0, lèug nam buadhan soilleire, 

Fhior clioinneal gach deagh sheanchuis, 
Bu lionmhor cuibhle gboireasach 

Chinn sgoinneil ami ad eanchainn ; 
Ei cogadb bha thu misneachail, 

Deagh-ghibhteannach, àrd-mheanmnach ; 
An sin bu torach gliocas dut, 

'S b' fhior phiseachail do leanmhainn. 



* William Augustus Duke of Cumberland, sou of George II. born 
15th April 1721, died 31st October, 1765. 
t Hugh Fraser of Dunballoch. 



68 



Fìor nihìre geal na cruadhach thu 

'S a' chruadal nach d' rinn lùbadh ; 
Gun dad de mheasgadh truaillidh 

'D mhèinn uasail 'n dèis na iuirneis' ; 
Bu cho sean do bhualadh 

Agus suaicheantas do chùinnidh, 
'S nach Ciìostaidhnean chuir tuairgneadh ort 

Ach sluagh sin Bheelsebùba. 

0, rèulta gheal na cùirtealachd, 

Chùm làn de shùrd garg, rìoghail ; 
Thug gràdh do 'n Tèarlach Stiùbhartach 

'S bha dùrachdach d' a shìnnsrean ; 
Gu 'n 'thuit thu 'd mhartair cùramach, 

As leth a cbrùin 's do rìgheachd ; 
'S d' anam glan air ùmhlachadh, 

Thug thù do Dhia na f ìrinn'. 

Gur grìnn am bàs ri 'n d' f huirich thu, 

'S a dh' f huilig thu gu ciatach ; 
Gur mòr na gibhtean bunailteach, 

Sèamh, furusach thug Dia dhut ; 
'N uair liubhair thu gu furanach 

Do chorp gu 'ghuin 's gu riasladh ; 
'S le d' chreideamh daingeann, curaisdeach, 

Do mhuineal do na biastan. 

Och och ! na leòghainn thrèubhach sin, 
'S na spioraid thrèuna chruadhach ; 

Nach bogaich bàs gu h-èucoir iad, 
Croich, gèuragan, no^tuaghan. 

Och, 's glòrmhor, glan, àrd-èibhinneach 
'È aisèirigh 's an Diluain sin, 



69 



'S Deòrsaich, 's crith le dèisinn orr' 
A' rèicil às na h-uaighean. 

'S lìonmhor caochan cùbhraidh, mear, 

'S bras shiùbhlachain ad f hìon-fhuil, 
Nach ruig mi leas bhi 'g ùrachadh — 

Sgrìbh ùghdair sìos do f hriamhach : 
Fuil Stiùbhartach a' chrùin ud 

Air a dùbladh ad chorp prìseil ; 
'S gach fuil is uailse flùrana, 

Gu lèir is fhiù 's an rìgheachd. 

Gur barail am measg mhncairean 

Nach 'eil biadh-mhuc 's an t-saoghal 
A dh' f hàgas cho lom, luchdmhor iad 

'S cho sultmhor ri feòil dhaoine : 
Tha Deòrsa 's a chuid uirceinean, 

An dèis na mhort e dh' uaislean,* 
Am muineil cho garbh, sturranta, 

'S gur gann is nrrainn tuagh annt'. 

Tha sgairteachd 'glaodhach dìoghaltais, 

Ard, dlùth mar bha fuil Abeil, 
Bho chrèuchd nam martair cliùiteach nd, 

Thig gort, a's sgiùrs', a's plàigh oirbh : 
Air gach ball de 'n jury nd 

A shnidh an cùirt 'g an diteadh ; 
Gach fianais fhallsa, dhùbailte — 

Gn 'n sgiùrsar iad trì fillte. 

O ! 's garbh a dhìoghlar f hathast so 
Air amhaichean nan Eèubal, 

* " The number executed, besides those who died in prison after 
receiving sentence of death, was 86 ; of whom 4 were peers, 2 
baronets, 6 esquires, and 64 gentlemen, mechanics, labourers, &c." 



70 

'N uair thig am Prionnsa flatliasach, 
'S fearg chathanach 'n a èudann ; 

Le faobhar a lann crathanach, 
Gu 'n sgathar sìos gu fèur iad ; 

Bidh croich, a's teine, 's claidheamli ribh, 
Gun f haighidinn 'g ur cèusadh. 

Car deas cle 'n chuibhle bhàsmhoir so, 

'S na fuilig àr do Chriostaidh ; 
Thoir as an Eiphit sglàmhaich sinn, 

Gu fonn Chanàain phriseil ; 
Air neo sgrios righ Pharaoh so 

Le claidheamli, plàigh, a's grlosaich : 
J S cuir Maois a's armailt thàbhachdach, 

Thoirt bàirlinn' da bheir cis d' e. 

Tha sinne 'n dèis ar sàrachadh, 

Ar nàrachadh, 's mòr sgìos oirnn ; 
An dràbhag a tha maireann dinn, 

Air feadh nan earn 's air siokdh. 
Le mhiad 's tha dh' f hiamh romh J r naimh- 
dean oirnn, 

'G ar sealg a ghnàth 's na h-innsean, 
Gu 'n d' rinn iad tràillean gnàda cìhiiin — 

0, Theàrlaich fair reltbha. 



71 

SMEORACH CHLANN RAONUILL.* 

FONN. — Hoilibho hiriag ohalil o, 
Hoilibho hiriag ohoro hi ; 
Hcihbho hiriag ohulil o — 
'S smeòrach le Clann-Racmuill mi. 

Gura mis' an smeòrach ohreagach, 
An dèis lèuni bhàrr cuaich mo nidein 
Sholar bidh do ni' ianaibh beaga, 
Seinneani ceòl air bàrr gacli bidein. 

'S smeòracli mise do Chlann-Dònuill, 
Drèam a dhìtheadh a's a leònadli ; 
'S cliaidh mo chur an riochd na smeòraich', 
Gu bhi seinn 's ag cur ri ceòl dhaibli. 

'S a' chreig ghuirm a thogadh mise, 
An sgireachd Cliaisteil-duibli nan cliar : 
Tir tha daonnan ag cnr thairis 
Le tuil bhainne, mlieala, 's f hìon'. 

Sliochd nan ian bho'n Chaisteal-thioram, 
'S bho eilein-Fhionain nan gallan ; 
Mocli a's feasgar togar m' iolach, 
Seinn gu bileach, milis, mealach. 

Tha mi de 'n ghur rioghail, luacbacb — 
'S math ian f haotainn a nead uasal ; 
Ghineadh mi gun chol, gun truailloadh, 
Fo sgiathan Ailein mhic Euairidh. 



* Of this species of composition, the oldest extant, if we except 
the 'Duan Albanach,' is the Comhachag. Smeòrachs by M'Codrum, 
MacdougaLL, Maclachlan, and Macleod, may be seen in ' Sar-Obair.' 



72 



Cinneadh glan gun sinur, gun smodan, 
Gun smal, gun luaith ruaidh, gun ghrodan ; 
'S iad gun ghiamh, gun f heall, gun sodan, 
'S trèun am buille 'n tiusrh nan trodan. 

o 

Cinneadh mor rioghail th' air am buaineadh 
A mir de mhearadh na cruadhach ; 
'S daoimein iad gun spàrr, gun truailleadh, 
Nach gabh stùr, gnè 'smal, no ruadh-mheirg. 

Cinneadh gun bhòsd, gun spàrran 
Suairce, si bhealta, gun ràpal ; 
Caoimhneil, cinneadail ri càirdean, 
Fuilteach, faobharrach ri nàmhaid. 

Eaonullaich nan òr-chrios tagach, ^ 
Nan luireach, nan sgiath, 's nan clogaid, 
A thèid sios gu gunnach, dagach, 
Na fir ghasda, shùnntach, chogach. 

Sid na h-aon daoine th' air m' aire, 
Nach deanadh air plùndrainn cromadh, 
Dheanadh aims an àraich gearradh — 
Cinn 'g an sgaradh, cuirp 'g am pronnadh. 

Ach mur tig mo righ-sa dhachaidh, 
Triallaidh mi do uamhaig shlocaich ; 
; S bidh mi 'n sin ri caoidh 's ri basraich, 
Gus am faigh mi 'm bàs le osnaich. 

Ach ma thig mo Phrionnsa thairis, 
Cuirear mise 'n cliabhan lurach, 
'S bidh mi canntaireachd gu buileach — 
'S ann 'n a àros nì mi fuireach. 



73 



Madainn-chèitein 'm bàrr gach badain, 
Sgaoileadh ciùil a gloic mo ghuibein, 
'S àluinn mo thurruraich 's mo ghlagan, 
Stailceadh mo dhà bhuinn air stuibein. 

Gura mise cruit nan cnocan, 

Seinn mo leadain air gach bacan, 

'S mo chearc fhèin 'g am bhèus air stocan — 

'S glan ar glocan air gach stacan. 

Crith-chiùil air m' ugan 'g a bhogadh, 
'S mo chom tur uile làn beadraidh, 
Tein'-èibhinn am uchd air fadadh, 
'S mi air fad gu danns' air leigeil. 

'N uair chuirinn geoic air mo ghogan, 
'S a thogainn mo shailm air creagan, 
'S ann orm fhèin a bhiodh am frogan— 
Ceòl 'g a thogail, bròn 'g a leagail. 

Eòin bhuchnllach, bhreac na coille, 
Le 'n òrganan òrdail mar-ruinn, 
'S feadag ghlan am bèul gach coilich — 
'S bìnn feadail air gèugan barraich. 

'S mise 'n t-ianan beag le m' fheadan, 
Am madainn-dhriùchd am bàrr gach badain. 
Sheinneadh na puirt ghrìnn gun sgreadan — 
'S ionmhuinn m' f headag feadh gach lagain. 

Togamaid deoch-slàinte na h-armailt', 
Dh' èirich le Tèarlach bho 'n gharbhlach ; 
Na fir ghasda dheanadh searr-bhuain 
Air feòil 's air cnaimhean nan dearg-chot. 



74 



Olamaid niuchadh ar slugain, 
'S cuireamaid mu'n cuairt làn nogain ; 
Slàinte Shèumais suas le suigeart, 
Tosta Tlièarlaich sìos le sogan. 

Slàinte 'n Teaghlaich Kìoghail inbhich, 
Olamaid gu sùnntach, geanail ; 
'S nigheamaid ar sgòrnain ghionach, 
Le dram milis, srùlach, gloineach. 

Cuireamaid sios feadh ar mionaich 
Tosta nan cuiridhnean clannach, 
Nan colg sgaiteach, gasda, bi orach, 
'S ro mliòr sgil air còmhraig lannaich. 

Blio'n tha mi teannadli gu eirthir, 
Ullaicheam m' acair gu cala, 
Tosta Mhùideart, Ceann nan Seileach, 
'S an t-slàint' eil' ud , Ceann nan Garracli. 

Lion suas a' ghloine chèudna, 
- Cuimhnicheamaid slàint' an t-Sleitich, 
Eidir òg, gasda, nacli euradh 
Dol le sgairt a shracadh bhèistean. 

Slàint' Iarl Antrum, tosta priseil, 
\S na tha 'n Eirinn 'Chlanna-Mhilidh— 
Tha mo sheile bàthadh m' iotaidh, 
Chionn gu 'm beil mo bhèul làn milsein. 

' Diolamaid gu foirmeil, frasach, 
Slàinte Bhaodhastail mu 'n stad sinn, 
Laoch trèun a dh' èireadh sgairteil 
Chur ratreut air bèistean Shasunn. 



75 



Lion suas duinn glome do 'n Deasach, 
Learganaicli nan gorm-lam claiseach, 
Laochraidh sgathadh clieann a's leasraidh, ■ ' ' 
!Na suinn sheasmhach, shunntach, mhaiseach. 

Co an nàmliaid sin riù sheasadh 
'S cruaidli rùisgte 'n an dùirn gu slaiseadh Ì 
Anns an ruaig 'n nair ghabhadh teas iad, 
Le luth-chleasan bualadh sliaisean. 

Greasain gu finid gun stopadh, 
Acli clia niliiann learn a bhi bacacli, 
Puirt-cliiùil na smeòraiclie dosaicli', 
Tostcun fìor sheobhag na Ceapaich'. 



Toganiaid slàinte nan Gleannach 
Bho Cliomliann nam bradan earrach, 
Blieireadh air bòcanaibh tilleadh, 
^/ v Cha bu ghioragach iad air bealach. 



Cuireamaid mu'n cuairt gu toileach, 
Slàinte Mhic-Dhùghaill bho 'n bliarracb : 
Cridlie rìoghail, reamliar soluis, 
Tha 'n a bhroilleach sliios am falacli. — 

Cuimhniclieam Iain Ciar à Lathurn, 

Aig nach robh an stoidhle cumliang ; 

Gheobh. thu mùirn a's onair fhathast, r-. 

Air sgàth do ghràis, mar is cubliaidh. 

Diolamaid an tosta so bharracbd : 
Deoch-slàinte nam fiùranan glana 
Bho Chruachan-Beann na trom-ghaillinn', 
'S bho Ghleann-Nomha nan sonn fearail. 



7G 



Ciod am fàth dhaibh bhi 'g ar tagradh, 
'S nacli urrainn daibli ch.ur minn cluigein, lOJb. 
Sguiribh de 'r bòilich 's de r spagluinn, * 
An rud a th' againn, 's e Dia thug dhuinn, 

'S ioma nàmhaid a tha bagr' oirnn, 
A's luchd -farm aid air am Tbeag sinn ; 
Cha 'n e 'mì-rùn bochd a lag sinn— 
Sinn bhi rag 's a' chòir, a leag sinn. 



DEOCH-SLAINTE THEARLAICH. 

Fonn. — 'S gu 'n òlainn slàinte-Tkeàrlaich, 
Ged leonadh i gu bàs mi, 
Air chionn gu 'n faicinn e le ghaisgich, 
Tigh'n dhachaidh gu àite. 

An litir ghluais mo dhòchas, 

A dh' f hiosraich mi Didònaich, 

Gu 'n d' thug sibhbristeadh air luchd-chasag— 

Dh' fhàg sibh lag gun treòir iad. 

Clann-Dònuill chruaidh nam fraoch-bheann, 
A choisinn buaidh 's a' chaonnaig, 
Gur fada chluinnteadh fuaim ur cruadhach 
Tigh'n romh thraaillean caola. 

'S leat Dònull bàn bho Lòchaidh, 

Le f hir làidir chròdha, 

'S le lannan glasa, dùbh-ghorm, sgaiteach, 

'S math gu casgairt feòla. 



77 



'S leat Eòbhan bàn blio Chluainidh, 
'S bu mhatli gu sgaradh chluas diubli 
Le sgionan biorach, dheanadh pinneadh, 
Dh' fhàgadh 'sileadh chnuac iad. 

Gur li-iomad òigear nieannmach, 
A dh' èireadh leat fo 'n armaibh ; 
Bu neo-ghliogach dol 's an trioblaid — 
Griogarraicli Bliraid-Albann. 

Mac-Shiniidh òg bho 'n Aird leat, 
Mar leòghann ri uchd nànihad, 
Le fhir dliearga, smiorail, fheargach, 
Leagadh niealg niu sàiltean. 

'S leat Siosalaich nan gèur-lann. 
Thèid sgiobalta 'n an èideadh ; 
Bidh ruinn gu ceilg orra 'n teas na feirge 
Dh' fhàgadh earblaich crèuchdacli. 

Tha Clann-an-Tòisich rìoghail, 

Ka leògbanna nach strìochdadh, 

Le lannan guineach sgoltadh mhuineal, 

'S iad nach fuilig mì-mliodk. 

uair thèid an crùn air Tèarlach, 
Bidh sniùid air coinnlean-cèire ; 
Bidh lasair ait air bàrr gacli caisteil, 
'S dibh gu bras 'g a h-èigheach. 



78 

ORAN DO'N PHRIONNSA. 

FONN. — 0, hiriri, tha e tighin, 

0, hiriri, 'n righ tha bhuainn ; 
Faigheamaid ar n-airm 's ar n-eideadh, 
'S breacan-an-fheilidh an cuaich. 

'S èibhinn learn fhin, tha e tighinn, 
Mac an righ dhlighich tha bhuainn ; 
Slios mòr, rioghail do 'n tig armachd, 
Claidheamh a's targaid nan dual. 

Samhuil an Fhaoillich a choltas, 
Fuaradh-froise 's fadadh-cruaidh ; 
Lann thana 'n a làimh gu cosgairt, 
Sgoltadh chorp mar choirc' air cluain. 

Torman do phioba 's do bhrataich', 
Chuireadh spiorad bras 's an t-sluagh ; 
Dh ; èireadh ar n-àrdan 's ar n-aigne, 
'S chuirteadh air a' phrasgan ruaig. 

Tàirneineach a' bJwlnb 's a 5 chanain, 
Sgoilteadh e ? n talamh le chruas ; 
Fhreagradh dha gach beinn 's gach bealach, 
'S bhodhradh a mhac-talT ar cluas. 

Gur mairg do 'n èideadh 's an là sin, 
Cota gnàd' de 'n mhàdar ruadh ; 
.Ad bhileach dhubh a's cocàde innt', 
Sgoiltear i mar chàl mu 'n cluais. 

0, hiriri, tha e tighin, 

0, hiriri, ; n righ tha bhuainn ; 

Faigheamaid ar n-airm 's ar n-eideadh, 

Breacan-an-fheilidh an cuaich. 



79 



ORAN EILE DO'N PHRIONNSA. 

Fonn. — Hug oho, lail oho, 

Hug ohoro, 'n aill leibh ; 
Hug oho lail. oho, 
Seinn ohoro 'u aill leibh. 

Moch 's a* mhadainn 's mi dusgadh, 
'S niòr mo shùnnt 's mo cheòl-gàire ; 
Bho 'n a cliuala mi 'm Prionnsa, 
Thigli'n do dhùthaich Clilann-Eàgliaill. 

Bho 'n a cliuala mi 'm Prionnsa, 
Thigh'n do dhùthaich Chlann-Ràghaill ; 
Gràinne-mullaieh gacli righ thu, 
Slàn gu 'n till thusa, Theàrlaich. 

Gràinne-mullaich gach righ thu, 

Slàn gu 'n till thusa Theàrlaich ; 

'S ann tha 'n fhìor f huil gun truailleadh, 

Anns a' ghruaidh is mòr nàire. 

'S ann tha 'n f hìor f huil gun truailleadh, 
Anns a' ghruaidh is niòr nàire ; 
Mar-ri harrachd na h-uaisle, 
} Q èirigh suas le deagh nàdur. 

Mar-ri barrachd na h-uàisle, 
'G èirigh suas le deagh-nàdur ; 
'S na 'n tigeaclh tu rithist, 
Bhiodh gach tighearn' 'n an àite. 

'S na 'n tigeaclh tu rithist, 
Bhiodh gach tighearn' 'n an àite ; 
'S na 'n càiricht' an crùn ort, 
Bu mhùirneach do chàirdean. 



80 



'S na 'n càiricht' an crùn ort, 

Bu mhùirneach do chàirdean ; 

'S bhiodh Lochial mar bu chòir dha, 

; Cur an òrdugh nan Gàidheal. 

S bhiodh Lochial mar bn chòir dha, 
'Cur an òrdugh nan Gàidheal ; 
A's Olann-Dònuill a' chruadail, 
Choisinn buaidh anns na blàraibh. 

A's Clann-Dònuill a' chruadail, 
Choisinn buaidh anns na blàraibh ; 
'S iad gu 'n cumadh a' chòmh-strith, 
Ri luchd chòtaichean-màdair. 

'S iad gu 'n cumadh a' chòmh-strith, 
Ei luchd chòtaichean-màdair ; 
Sid a' chuideachd bhiodh foirmeil, 
Boineid ghorm a's cocàde orr'. 

Sid a' chuideachd bhiodh foirmeil, 
Boineid ghorm a's cocàde orr' ; 
'S bhiodh am fèileadh 's an fhasan, 
Mar-ri gartana-sgàrlaid'. 

'S bhiodh am fèileadh 's an fhasan, 
Mar-ri gartana-sgàrlaid ; 
Feileadh-cuaich air bbac easgaid', 
'PsLÌdhìv phistol 's lann Spàinteach. 

Feileadh-cuaich air bhac easgaid, 
Paidhir phiostal 's lann Spàinteach ; 



81 



'S na 'm faighinn mo dhùrachd, 
Bhiodli an diùc* air dhrocli càramh. 

'S na 'm faighinn mo dhùrachd, 
Bhiodh an diùc air dhroch càramh ; 
Gu 'm biodh butcher* na feòla. 
Agus còrcach mu 'bhràighe. 

Gu 'ni biodh butcher na feòla, 
Agus còrcach mu bhràighe ; 
'S gu 'n gibhtinn a' Mhaighdeannt 
Mar oighreachd d' a bhràthair. 

'S gu 'n gibhtinn a' Mhaighdeann 
Mar oighreachd d' a bhrathair. — 
Ach slàn gu 'n tig thu 's gu'n rnig thu, 
Slàn gu 'n tig thus', a Thearlaich. 



IMRICH ALASTAIR A EIGNEIG.J 

Dh' fhalbh mi à nathrachan creagach, 

Làn conaisg, 's de phreasan sgrogach, 

Bioran droighinn ann 'g am bhriogadh, 

Romh m' chliabh gu neimhneach 'g am bhrodadh. 



* Duke of Cumberland. 

f The Maiden, a machine for beheading criminals. It is said to 
have been introduced into Scotland by the Regent Morton, who 
was himself beheaded by it in 1581. One of its last victims was 
the Earl of Argyle, in 1681. It is now in the Museum of the 
Antiquaries of Scotland. 

I Eigneig, in Kingerloch. 



82 



Fonn crainntidh, tioram nach lagach, 
Gun mhìn-fhèur, gun lòn, gun bhoglaich, 
Cho tioram ri spuing gu sradaclh, 
Ghabhas fadadh 's lasadh tograch. 

Gun nòinein, gun sobhraich, gun seamraig, 

Air dol 'n a theine le tiormachd, 

Sid am fearann nach iomlan, 

Fo spèuran nan siantan iomluath. 

Liath-reothadh gun dèarrsadh grèine, 
Feadh srath a ghlinne ; s a shlèibhtean ; 
Crann-shneachd' a' spìonadh à spèuran, 
Froiseadh mu in' chluasan 's mu m' èudann. 

Am fonn sgraingeil, griomach, tomach, 
Chinn de gach ni solta, lomacli ; 
Baile caol gun suit nach bronnach, 
Lom-lan de bhratagan croma. 

Gart an Fhaoillich gach aon ial air, 
'S e daonnan an caithreim fiabhruis, 
Gun iuchar, gun chèitein grianach, 
Ach fadadh-cruaidh 's an àirde niar air. 

'S e buain froise de chloich mheallain, 
A dheanadh ar cluasan a sgioladh, 
Cha deanadh ar barail ar mealladh, 
Sin an fhras is doirbhe sileadh. 

Am maor thug dhòmhs' a' bhàirlinn spreigeil, 
An crom-shrònach 's a smig 'g a spagadh, 
Ghairm e rium mar ghlaistig sgreadaidh, 
M' imrich a thogail an gradaig. 



83 



Ghabli mi còmhnuidh 'n Ionbhar-Aoidhe, 
Baile ionmliolta, solta, gaolach, 
'S e gu solach, torach, maoineach, 
Mùimeach, so-ghrà'cn, fèurach faoilidh, 

Baile gun ghlaistig, gun bhòcan, 
'S coisrigte gach crann a's foid d' e, 
Gun deanntaig, gun charran, gun fhòtus 
Lom-lan chluaran, lilidk, 's ròsan. 

A mhaghan a' bòrcadh le neòinein, 
S tract e le deagh-mheasan òirdhearc, 
Clia chinn lus bhios searbh am fòid d 1 e — 
Barrach, bainneacli, mealach, sò-ghràdhach. 

Fiamb a' gliàir air srath. 's air mòr-bheinn, 
Am madainn-Mhàigb a's grian 'g an òradh ; 
Cur anma-fàis le bias 'n am pòraibh, 
H-uile là toirt bàrr air bhòicliead. 

Baile blàth, 's math fàs gacli seòrs' aim, 
Dealt an àigli air bàrr gaeli feòirnein, 
Beò chluig-cliiùil an dos gacli mòr-chroinn, 
Tilgeil cheileir-gràidh blio 'n sgòrnain. 

B' oirfeid èibhinn seirm na còisridh', 
Am bàrr nan geug a' seinn an òran : 
Leadain thèud-bbinn, ainglidli, ghlòrmlior, 
'S laoidhean, grèidhte, cèud-fatliach, ceòlmhor, 

'S fortan learn gu 'n d' fhàg mi Eigneig, 
Ionad cruaidli nan dris bu glièire, 
Am fonn sporach, sgorach, bèurra, 
Dh' fheannadh m' fheòil mar cbuirc 'dhroch- 
rèusair. 



84 



Ìailt ort fhèin a Phàrrais f haoilidh, 
Ionbhar-Aoidh am baile tlachdmhor ; 
Bidh m' anam 's mo chorp gu naomha, 
Bho 'n fhuair mi sgaoilte às na glasan. 

Chuibhtich mi taghadh na piocaid, 
Am fear a bha rioclidail 'n a chaisein, 
Dheanadh ascaoin-eaglais chruaidh orm, 
Mu 'n cluinneadh a chluas trì casaid'. 

Chuibhtich mi asgairt a's teine, 

'S gach nì bhiodh 'n a blioile gu lasadh ; 

ChuibMich mi seangan nan crioman, 

'S gach nì biorach bhiodh 'g am speacbadh. 

Chiubhtich mi spuir a' chait-f hiadhaich, 
'S dòbliran iargalta na braclainn, 
An neach. sin a chain gu daor mi, 
'S a bhèum gun aobhar a chlag rium. 

Gu 'n do theich mi bho 'n fhraoch-sgriachain, 
A loisg m' f hiasag dhiom le shradan ; 
Cur bhr-m-nn-n dearga tein' as, 
'S gu 'n 'tholl e gun deireas mo chnaimhean. 

Gu 'n 'chuibhtich mi righ nan searbhag, 
Domblas, eanghlas, a's tombaca ; 
'S gach biastag a bha 'g am itheadh, 
Cònsbeach, creathlagan, a's beachan. 

Ach bho 'n thàinig mi dh' Ionbhar-Aoidhe, 
Thionndaidh riumsa caoin gach ascaoin ; 
A's gach rud bha cur orm trioblaid', 
Binn Dia gu sgiobalta 'n casg dhiom. 



85 



AOIR A.' CHNOCAIN.* 

Bu mhath gach crosachd gus an nochd, 
Thachair riumsa noir no niar ; 
Lùs mo choise sgaradh riùm, 
Chriin suim mo mhi-fhortain riabh. 

Ach galar gun dealta, gun ghrein, 
Gun fhèur, gun riasg thig a h-ùir, 
Air a' chnocan dhòite, liath, 
Thug bho m' chois-sa trian a lùis. 

Fallus nan seangan 's nan daol, 
'G ad f heannadh gu daor bho d' rùsg ; 
Gu ma h-e do phiseach a's d' fhèum, 
Bhi 'd chòn-tom brèun aig gach cu. 

'S ma gheobh Lucifer a chead, 
Teachd bhàrr a shlabhraidh bho 'nead, 
Gheobh e còir a's òrdugh rag, 
Bhi m — n 's ag c — c air do bhiod. 

Mo mliollachd-sa 's mollachd na gaoith 
Shèideas siontan daor nan spèur, 
Gus am fail thu cho lorn 
Ri aotroman lorn am bi sèid. 

Conasg, foghnan, agus dris, 
'S gach dreamsgal gun mheas gun sùgh, 
Laomadh air a' chnocan liath — 
Cha ghabh nèoinein friamh ad ùir. 



* This piece is printed from M'Nicol's MSS. uelouging to his 
grandson, Mr Luclovick Cameron, and at present deposited in 
the Advocates' Library. 



86 



Mo mhollachd-sa 's mollachd nam baobh, 
'S mollachd nan aoir bho 'n 's i 's mò. 
Dh' f haileadh do mhullaich 's do thaoibh, 
Gun duilleach mu d' chraoibh, no cnò. 

Gun mheas, gun toradh, gun bhlàth, 
Asad a dh' f hàs de 'm bi spèis ; 
Crann-shneachd a spionadh do chluas, 
'jST ad lobharan 's ad fhuath do 'n sprèidh. 

Peileirean-beathracha cruaidh, 

'S teine-dealain luath nan spèur, 

'G ad losgadh suas ad luaith ruaidh, 

'S tuath-ghaoth 'g ad fhuadach bho clieil.' 

Còinneach odhar 's cnotal ruadh, 
'S iteotha mu 'm fuathach sprèidh, 
Chinntinn mu d' losaidean cruaidh, 
'S nathraichean 'n an cuaich ad sgèith. 



FA1LTE NA MORTHIR.* 

Fonn. — Heitirin àirin, ohoro ; 
Heitirin àirin, hd-rò. 

Failt' ort fhèin, a Mhòrthir bhòidheach, 
Anns an òg mhìos-Bhealltainn. 

Grian-thìr bhòidheach 's uainc còta, 
'S froidhneadh ròs ri 'h-alltaibh. 

Le biadh 's le dibh ag cur thairis — 
Cha tèid earrach teann oirr'. 



* Printed from M'Mcol's MBS.", see p. 85. 



87 



'S fàinneach, lurach, slios a tulach, 
'S duilleadh 'm mullach chrann hmt\ 

Uisge fallain nan clach geala, 
Euith romh 'baile-geamhraidh. 

'S loinneil a fir a's a bannal, 

'S ciabhach, barrfhionn clann ìnnt\ 

Mnathan aoibhinn, mòthar, caoimhneil, 
Làn de loinn 's de bhaindeachd. 

Meòir chaola 's grinn' air anart, 
'S iad clio glan ri baintighearn'. 

'S ùrail, àluinn, geal, dearg, blàth-mhor 
Daoine àrsaidh 's claim ìnnt.' 

A fir buadhach, 'm màrsal uasal, 
Meara, cruaidh 's a' champa. 

Fo làn-èideadh, le 'n toigh fèileadh — 
Mo ghràdh fhèin bhi cainnt riu. 

Seirceach, caidreach, gun dad sladachd, 
Saor bho bhraid 's bho anntlachd. 

Cho làn rìoghalachd a's dìlseachd 
Ei ubh brìdein samhraidh. 

Pailt de chreideamh a's de dh-eagnachd, 
'S iad ri 'n eaglais — stannte. 

'S bainneach, bailceach, braonach, glacach, 
Bruachan tacrach Ailleart. 

G 



88 



'S lìonach, slatach, cuibhleach, breacach, 
Seile ghlas nan samhnan. — 

Mòrthir ghlan nam bradan tàrr-gheal — 
'S airgeadach cur lann orr'. 

Fir làn sonais, saor bho dhonas, 
Gun dad conais-dranndain. 

'S àluinn a beinnean 's a sraithin, 
'S èibhinn dath a gleannta. 

Greighean dearga tàmh mu fìrich/ 
Eilid bhi orach 's mang aic\ 

Damli le rùtas dol 's a' bhùireadh, 
'S e ri bùirein-cleamhna. 

Boc air dàradli timchioll daraig', 
'\H dèigb a leannain chìnn-deirg. 

Searraich shuigeartach ri ruideis, 
'S iad ri buiceis-dhannsa. 

Crodh air dàir am bàrr an f hàsaich — 
Fiar nach f às gu crainntidh. 

lad air theas a' ruitli le buaraich, S P~ ' 
'S tè le cuaich 'g an deann-ruith. 

Gèum laogh beaga, 's crodh 'g am freagradh, 
Anns an eadradh-shamhraidh. 

Na mìnn bheaga dol 's na creagan, 
'S iad ri ceigeis ghreannmhoir. 



89 



Na h-eòin gu foirmeil 'seinn an organ 
Is fior oirdhearc canntachd. 

Coilicli-clioille 's iad ri coilleig 
Anns an doire chranntail. 

Eòin-na-beinne an taobh eile, 
'S iad ri ceileir ranntachd. 

Cuthag chùl-ghorni cur nan smùid d r i 
Ann an dùslainn challtainn. 

'S ceòlnihor, èibhinn bàrr gach gèige 
'S an eòin f hèin a' danns' orr'. 

Chìteadh Robin 'seinn a's sog air, 
Agus frog air dreòllan. , - ^. 

Chearc le tùclian 's i ri giùigeil 
Is fìor chùirteil cleamhnas % 

Gu 'm beil a talamli 's a h-athar, 
Làn de dh-aighir cheannsail. 

'S fìarach, craobhach, luideach, gaolach, 
An tìr f haoillidh sheannsail. ° ' 

'S deiltreach, laomach, meiltreach, caoineach, 
A fuinn mhaoineach, sheannsail : 

Cnothacb, caorach, dearcach braonach, 
Glasrach, raonach, aimhneach. 

Bàrr gacb tolmain fo bhrat gorm-dhearc, 
Air gach borrachain alltain, 



90 



f, (. 



Dìthein cbreagan, ? s neòinein eagach, 
'S bòidbeacb leagail stamp orr,' 

Breac le sulas 'lèum a buinne, 
Euith nan cuileag greannmbor. ' ^eM^ 

Grian ag èirigb, 'g òradh slèibhe, 
'S beacban gbèug ri srannraich. ^ 

Seillein ruadb a' deogladb chluaran, 
'S mil 'g a buain le dranndan. 

'S cùbbraidh suibbean, 's badach luibbean, 
Eis a' bhrutbainn annteas. 

Luisein cbùbbraidh macb a' brùchdadh, 
'S cuid diubb cùl-gborm, baindearg. 

'S sobbrach, mealacb, creambacb, sabbacb, 
Cluain a's cambain cbam-ghlac. 

'S miosracb, cuacbacb, leabach, luacbracb, 
Dol gu buailidh 's t-sambradb. 

'S òmbnach, uacbdracb, blàthach, cnuacacb, 
Lòn nam buacbaill' annta. 

'S imeacb, grutbach, meogach, srutbach, 
'N imricb sbubhacb sbamhraidb, 

'S mitbich dbòmbsa dol do Mbòrthir 
Anns an òg mbìos-Bbealltuinn. 

Bbuain snodbaich, 's gacb mi noblia, 
Mar-ri cnothan calltuinn. 



91 

Bhuain fhaillein 's a dli-òl bainne — 
Rìgh ! gur fallain m' annlann. 

Cailin buidhe toirt rnuighe, 
'S i 'n a suidh' air plangaid. 

Deocli gun tomhas dol mu 'r comhair, 
Gun aon ghlomhar ganntair. 

Blia mo chliabh 's mo ghial air lobhadh 
Le uisg' odhar, seanntaidh. 

Ach, 's matli mo chobhair — bainne-ghobhar 
'S e fo chobhar ceann-glieal. 

'S uisge brisg-gheal, 's e ri briotal, 
Kuith rortih chriostal bheanntan ! 



MAIRI SHUGAIDEACH. 

Fonn. — Heitirin àirin, ùirin, ohoro: 
Heitirin àirin, hò-rò. 

A Mhairt Shugaideach 's ròsach, ruiteach thu, 
Bu cheòl-cuideachd anns gach àit thu. 

A Mhàiri mhodhail a' bheòil bliriathraich, 
Bha mi riabh an geall ort. 

'S truagh nach robli mi leat mar leannan, 
Falbh nan gleannan-fàsaich. 



92 

A Mhàiri bhòidheach 's dearg do chòta, 
Fiamh an òir air f hàithsam. 

Gruaidhean craobhach, slios mar fhaoilinn, 
Caoimhneil, caomhail, càirdeil. 

'S gil' thu na 'n gruth, 's deirg' thu na 'n f huil 
'S binn' thu na guth clàrsaich,' 

Greannmhor, faoilteach, gu neo-bhaosgach, 
Choisinn gaol gach àrmuinn. 

Dhiùlt tliu tighearna Ghlinn-Lìobhunn, 
Agus rìgh na Spàinte. 

Dhiùlt thu tighearn òg Ghlinn-Gairidh, 
Agus mac a' mhàidseir. 

Dhiùlt thu sin a's fear nach b' ainid, 
Dhiùlt tbu mac a' bhàillidh. 

Dhiùlt thu Iarl' Antrum à Eirinn, 
'S phòs Sèumas clàrsair ! 



93 



CUACHAG AN FHASAICH. 

FONN. — A bhanarach dhonn a' chruidh, 

Chaoin a' chruidh, dhonn a' chruidh ; 
Cailin deas, donn a' chruidh, 
Cuachag an fhasaich. 

A bhanarach nihiogach, 
'S e do ghaol thug fo chis mi ; 
'S math thig làmhainnean sioda 
Air do mhin-bhasan ban a. 

'S mòr bu bhinne bhi 'd èisdeachd, 
'U am bhi bleogliann na sprèidhe, 
!Na 'n smeòrach 's a' chèitein, 
'M bàrr gèig' aim am fàs-choill. 

Ceòl farasda, f ìor-bhirm, 
Fonnmhor, farumach, dìonach, 
A sheinn an cailin donn, f ìnealt, 
Bheireadh bìogadh air m' àirnean. 

Ged a b' fhonnmhor an fhiodhal, 
'S a teudan an righeadh ; 
? S e bheireadh danns' air gach cridhe, 
Ceòl nighean na h-àiridh'. 

Tha deirg' agus gile, 
Gleachd an gruaidhean na fine ; 
Bèul mìn mar an t-sirist, 
Do am milis thig gàire. 

Dèud snasta na rìmhinn', 
Snaidhte, crninn, mar na dìsnean ; 
Gur h-i 'n donn-gheal ghlan, smìdeach, 
Is ro-mhìog-shùileach fàite. 



94 



Chuireadh moill' air do lèirsinn, 
Ann am madainn-dhriùchd chèitein, 
Na gathannan grèine 
Thig bho tèud-chùl cas, fàinneach. 

'S ciatach nuallan na gruagaich', 
Ei bleoghann cruidh ghuaillfhinn, 
A' toirt tormain air cuachaig, 
'S bodhar-f huaim aig a clàraibh. 

'S taitneach siubhal a cuailein, 
'G a chrathadh mu cluasan, 
A' toirt muidh' air seid-luachrach 
An tigh-buaile 'n gleann-fàsaich. 

A muineal geal, bòidheach, 
Mu 'n iathadh an t-òmar ; 
A dhath f hèin air gach seòrsa, 
Chìteadh 'dòrtadh tromli bràighe. 

Dà mhaoth-bhois bu ghrinne, 
Fo 'n dà ghàirdein bu ghile, 
'JS" uair a shìnt' iad gu h-inealt' 
Gu sinean cruidh fhàsgadh. 

Gu 'm bu mliòthar mo bheadrach 
Teachd do ; n bhuaile mu eadradh, 
Sèamh, sult-chorpach, beitir, 
'S buarach 'ghreasad an àil aic'. 

Glac glieal a b' àrd gleadhar, 
Stealladh bainne 'n cuaich-bhleognaiim, 
Seinn nan luinneag bog, seadhach 
Ann an gobhal na blàraig'. 



95 

'N uair a tliogadli tu bhuarach, 
Cuach a's currusan na buaile, 
B' ao-coltacli do ghluasad 
Ei guanaig na sràide. 



ORAN DO RAONULL OG MAC-MHIC-AILEIN. 

Mo cliion na chunnaic mi 'm chadal, 
Kaonul Og 'chaidh leinn do Shasunn ; 
Marcaich' mùinte nan stèud brasa, 
Nach gèarr fead no srann 's a' bhaiteal. 

Gur toigh learn an Còirneal slios-gheal, 
Do 'n tigeadh na h-airm gu sgibidh ; 
Claidheanih, gunna, sgiath, a's piostal, 
'S fèileadh cruinn an càramli sgìobalt. 

Leògbann guineach, calma, luaineach, 
Tuil-bhèum sgrios-marbhach 's an ruaig tliu ; 
Beithir bhèumannach 'n àm fuathais, 
Phas a chùrsa 'n colaìst cruadail. 

Fhuair thu d' f hadhairt anns na blàraibh, 
'S a' chmadal an cogadh Theàrlaich ; 
Chleachd thu aghartachd ad phàisde, 
Gun sùil, de 'lughad, air gàbnadh. 

Fàth mo mhulaid bhi às d' aonais, 
Bu mhainn leani bhi faicinn d' aodainn, 
Tha gun stoirm, gun fhèith, gun f haoilleach. 
Urla cruaidh an uair na caonnaig'. 



96 



Bu staideil, neo-ghriobhagach d' àbhaist 
Ag gluasad gu teine do nàmliad ; 
Mo ghaol an cèum socair, stàtail, 
'S tu le sgairt a' brosnadh màrsail. 

Cha robh ailis ort ri raitinn, 

Ann an cogadh ud Phrionns Teàrlach ; 

Thu gun mhur-bhi, gnu fhàillinn, 

Mur bu bheag leinn d' f hiamh 's na blàraibh. 

Ghabli am Prionnsa cala 'd dhùthaich, 
Dh' èirich thu leis làn dùrachd ; 
'S 'n uair bliristeadh a ris air le bhiùtbaidh, 
Thill air ais gu d' f hasgadh cliuiteach. 

Ghabh thu 'n a phearsa chiad liubhairt, 
'S gu 'n 'lean thu ris rè na h-uidhe ; 
Thu fhèin 's do dhaoin'-uaisle dligheach, 
'S thug sibh sàbhailt bhuaibh e rithist. 

'S ged a tha mi aim am dhùthaich, 

'S beag an so their how do you do rium ; 

'S buileach a chaill mi mo chursa, 

Mi gun phump, gun chairt, gun stiùir orm. 

Nach mi-fhortanach a' chùis so, 
Gu 'n do dhealaich m' èideadh-cùil rium ; 
M' èideadh-uchd, mo sgiath, 's mo lùireach, 
Ann am Mùideart, thug e chùl rium. 

Ach car aon bhliadhna ni mi furus, 
Dh' f hiach an till mo ghaol bho thurus ; 
Ma thig e 'n sin gheobh mi cum ail, 
'S ni mi cridheil, fàilteach, fuireach. 



97 



JSa 'm faicinn a' tighinn m' ionndrain, 
'JST ciad Chòirneal bà' aig a' Phrionnsa, 
Chinninn cho aotrom ri fionn-àirc, 
'S dhannsainn gun lot air roinn cuinnseir. 

Tlia tliu garg a's ciùin ad nàdur, 
Tha thu min a's garbh ad chàileachd ; 
'S ge sèanih, farasd thu ri d' chàirdean, 
Tha thu 'd lasair bhuirb ri d' naimhdean. 

'S ioma falchan prìseil, bòidheach, 
Tha 'n an cilleinean fo d' chòta, 
Nach nochd thu do shìolach òtraich, 
Gus an tachair urra chòir ort. 

'S beag ioghnadh ogha do sheanar, 
'N sgoileir 's an diadhaire beannaicht', 
Saighdear garg am blàr nan deannal, 
Buadhan mora, glic, do leanailt. 

'S ioma sruthan mear làn uabhair, 
A' bras ruith romh d' chuislean nasal ; 
B' èudar dhut bhi làn de chruadal, 
'S rioghail an stoc as 'n a bhuaineadh. 

'S ioma sonn a dh' èireadh suas leat, 

Na 'm faiceadh iad gnè de ghnais ort, 

A bhrosnaicheadh an airm mu d' ghuailnean, 

'G ad dhioghailt air luchd do thuairgnidh. 

'S leat Clann-Eaonuill na cuantaich, 
Luchd nan spàinteach gèura, cruadhach ; 
Dol 'n an dàil a's fearg 'n an gruaighean, 
Cha bu ghealtachd fuireach bhuapa. 



98 



Dh' èireadh leat an t-àrmunn Slèiteach, 
Fiùbhaidh lasgarra nan gèur-lann ; 
Bliiodh gu trodach, lotach, bèurra, 
'S trie thug 'hog' air bodaich Bhèurlach. 

Gu 'n druideadh a ris ann ad charraid, 
Cinneadh ùiseil Ghlinne-Gairidh ; 
Sid an laochraidh, lùthmhor, niheara, 
Eis nacb deanadb naimhdean fanailt. 

Thigeadh Clann-Dònuill Chìnntìre, 
Do d' ionnsuidh 'n am beathraicbean mìleant'; 
'S mairg a cbasadb ri fraocb min-dearg, 
Teachd le 'n uile tboil g' ad dbidean. 

Dh' eireadh Clann-Dònuill an f braoich leat, 
Bbo Ghleannan cumhang nan aonach ; 
Fir gbarg gbasda, thapaidh, laomsgair, 
Nach d' rinn riabb le taise maomadb. 

Sbeòladb Iarl Antrum à Eirinn 
Còig ciad diag de dh-fbearaibb trèuna, 
Fearg a's friodb an gnùis nan treun-f hear, 
!N~ach fàg fuigheall bèum le 'n gèur-lainn. 

Thig Clann-Dònuill an t-Sleibh ruaidh ort 
Guineach, ealamh, ullamh, grnamach ; 
Gur mairg a chasadh ri 'n tuasaid, 
'S iad 'n an armaibh ri uchd-buailte. 

Thig Clann-Dònuill Eos nan laogh ort, 
Còmhlan sgaiteach ri uchd caonnaig ; 
Na h-aigeannaich chùmpa, thaobh-gheal, 
Bhuaileadh sgaile le tartar faobhair. 



99 



Thig Clann-Dònuill Chnoc-a'-chlaidhimh, 
Na donn-ghallaich mheara, laghach ; 
Fir shùrdail, lùth-chleasach, chathach, 
'S co nimheil, dùr, ris an nathair. 

Thig na Gallòglaich* bho 'n Bhana, 
Le slachdanan dùbh-ghorm, glana ; 
Ni iad sniùis a's feòil a spannadli, 
Sin, a's tiugh nan slògh a thanadh. 

Gu 'n tig Clann-Donnachaidh gu gruamach, 
Fine gasda 'n acf huinn-chruadhach ; 
Nach ob cuirp a's cinn a spuacadh, — 
'S leantalach an tim na ruaig' iad. 

Màrsailidh Abaicli gu h-inealt, 
Mar-ris 'chuid eile de 'n cinneadh ; 
'S mu 'n dùraig iad a chaoidh tilleadh, 
Ni iad leòn na 's leòir a's milleadli. 

Thig gun ursgadh Clann-an-t-Saoir ort, 
Sheasamh an tuasaid Chlann-Baonuill ; 
Ma gheobh iad caoladh de aobhar, 
M iad fuil na 's leòir a thaosgadh. 

Thig Bothaich, Bosaich, a's Clann-Eèumhair, 

Thig na Barraich, thig na cèudan ; 

Cha bhi Baonull Og 'n a èiginn, 

'X uair thig uile 'chinneadh f hem air. 

Co a nis a bhuaileas an dallag, 

Air Eaonull Og Mac-Mhic-Ailein 1 

Gur niairg a thàirneas às carraid, 

'S na seòid ud mu ghuailnean an tarrainn. 



* i.e. Gallowglasses. 



100 

Bidh tuilleadh 's a' chòir a' lèum ort, 
Mura h-eadraig d' fhìor fhuil fhèin thu ; 
Ach 's cinnteach ma chuireas tu fèum orr', 
Tha do chàirdean farsaing, fèum-sgaoilt. 



ORAN d' A CHEILE.* 

Fonn. — " Dh'fhalbh 's an fheasgar an t-og bu deise." 

Air Allt-Ghartan ghlacas bradan, 
Ban-iasg ghasda, làn-mhaiseach. 

Am breac is ciataich' ami an bheachd-sa, 
'S dreach mìn, sneachd-gheal sail' oirre. 

Bean ghlan, bhas-bhàn, chaoin, sheamh, chas- 
chruinn, 

Nan calg-rasg donn, gàireachdach. 

Chaidh na dùilean chum an dùlain 
Dh' f hiacliainn dùrachd cèaird' oirre. 

Air a foinneadh de sgèimh ghlòrmhoir, 
'S clach.-iùil mhòr, ghaol-thàirneach i. 

Dreach an aingil, namh na h-ainnir' 
Chuir am m' anam gàirdeachas. 

'S ann bho 'n Eènmhar fhuair mi 'ii èuchdag, 
Phoenix, end na Gàidhealtachd* 



* Jane Macdonald, of the family of Dalness, Glenetive. 



101 



Àraichdein prìseil nam bas mìn-gheal, 
'S bèusacli mèineil càileaclidan. 

Lèug nam foidlineul 's f hèarr na 'n daoimein, 
An gabh loinn à parlamaid] 

Dèideag shoitlieamli E — 's C — 
Gur neo-dhoitheamh m' àilleagan. 

Bèul is binne, dènd is gile, 
Cùl is fìnne fàinneachan. 

Maoth mar shiris, dearg vermilion, 
Briathrach, milis, mànranach. 

Geal mar ìbhridh dèud cruinn Dhìdo, 
Pàirc na spìsridh' fàileinich'. 

Dà lèig bhuadhacli, mheallach, ghuamach, 
Sùil is buaireach fàitichean. 

Ruisg neo-luaineach 's mòthar gluasad, — 
Staideil, suairce, d' àbhaistean. 

Modhail, cùirteil, 's baindidh giùlan, 
'S làn bhan-diùc bho 'pàirtean i. 

Gèug nam mìog shùl, 's mòr mo phrìs dìot, 
Fhuair mi fhìn ad phàisde thu. 

Thàrr mi 'n iilaidh, 's clia b' i 'm munar, 
'S fhèarr na tuilleadh saibhiris. 

Fhuair mi mòran — mo thoil mliòr leat — 
Fhuair mi òr na h-Aisia. 



102 



Fhuair mi òg thu, f huair mi 'd òigh thu, 
Fhuair mi bòidheach àluinn thu. 

Mo thaip dhreachmhor, shona, thlachdmhor, 
Mhaiseach, ghlac-gheal, làn-ghasda. 

Aigne fonnmhor, banail, tromdha, 
'S lionmhor conn fo pàirteanna. 

Caomhag mhaoineach, 's cha b'i 'n f haoineag, 
'S caoin ciùin ,faoilteach, fàiltichean. 

'S rèumail, rùmail, ciallach, grùnndail, 
Mo shonn sùnntach, sàr-thuigseach. 

Bèul dearg, tosdach, làn de shoistinn, 
Nach gèarr facail eàrr-loisgeach. 

Do cnùl pèucach, òrbhuidh, 'peurlach, 
'S ainglidh, cèutach, clàideagan. — 

'S dalladh lèirsinn, sealltainn gèur orr' 
'S gaithin grèine deàrrsadh air. 

Amladk tèudach, fann-bhuidh', sèudach ; 
Cùl na gèige blàth-mhaisich. 

Tùir gheal chriostail, phlùr-mhìn, stoite, 
C — chan tighte, bàn-chraicneach. 

'S sgapach glèidhteach, ùrnaigheach dèirceach, 
Traisgeach, bèusach, cràbhach i. 

Coltas Venuis snuagh na h — bh — t, 
'S geimnidh, èugsamhail, tàlantan. 



103 



Muineal mìn-gheal, glaine-thfìdeach — 
Chìteadh f ion a' teàrnadh leis. 

Gairbhe 's mine shuas a's shìos oirr', 
'S donn-gheal nihèineach, nàrach i. 

'S briathrach, sìbliealt' socair, fìnealt, 
Bean is mìogaich fàitichean. 

'S i gu tosdach, f ìor shaor, socair, 
Gun dad 'mhoit no dh' àrdan ìnnt', 

'S fonnmhor, mùirneach, ceòlmhor, cùirteach, 
A' glieal ùiseil, làmh-ghnìomhach.. 

Slàn gu 'm faic mi f hìn mo leannan 
Ann am M àrd-chreagaich. 



OR AN MU BHLIADHNA THEARLAIDEL, 

Fonn — " Let History record." 

'S fuar, feartliuinneacli gacli lò, 
Gach oidhche dorclia doinionnach ; 

'S tùrsach, donn gach lò, 

Mortaidh, trom le ceò ; 

Ach, mosglaibh suas, a shlòigh, 
'Sur n-airteal trusaibh chum ur cairtcal', 

'S cartaibh bhuaidh ur bròn : 

Tha lèug ri muir 's ri spèur, 
Ri bhi aig JEJolus 's aig Nejrfun, 

'S thig gach tlachd 'n a dèigh. 



104 



Thig soinionn leis an righ, 
Teichidli sneachd a's èire bhuainn ; 

Fògrar dòruinn shìon, 

Thig solas, falbhaidh pian ; 

Gach seòrsa de gach f ion, 
Thig bho 'n Fhraing 'n a thunnaichean, 

'S gu 'n caisg sinn nil* ar n-ìot': 

Gheobh sinn tuil de 'r miann, 
'S mu 'r naimhdean dh' f hàg sinn nireasbhach, 

'S dlùth chnireas sinn ar lion. 

0, sheanchaidhnean nan Clann, 
Suas, deanaibh eachdraidh èifeachdach. 

0, sheanchaidhnean 's an àm, 

Glacaibh dubh a's peann, 

So a' bhliadhna chòrr, 
An tilg a' ghrian le maoth-bhlàs biadhchor 

Gaithean ciatach òirnn ; 

Bidh driùchd air bàrr an fheòir, 
Bainne 's mil gnn luach, gun mhargadh, 

Airgiod agus òr. 

Na gabhaibh sìth bho Dheòrsa, 
Le 'r dòchns neartmhor, f irinneach, 

Creidibh dìan 's a' choir, 

Gn 'n tig reliobh na 's leòir, 

Na biodh nr dòchas fann ; 
Gnr h-ann a rèir mar chuireas sibh, 

A bhios nr bninnig ann ; 

0, fuirichibh, a Chlann, 
Chi sibh ur n-nil' uireasbhuidh, 

'G a bhuinnig le cruas lann. 



105 



Ciod è do cheart-s' air crùn, 
Ach adhaircean bhi sparradh ort Ì 

'S co sean ri d' chòir bho tùs, 

Brìos òrcheaird bha 'n Renfrew ; 

Ach bha ion-faileis arm, 
De thrusdar de achd pàrlamaid, 

A dh' f hoil an crùn mu d' cheann ; 

Ach tog so leat ad sgèith, 
An t-Uilleam rinn an t-achd dhut 

Gu 'm b' èucorach e fhèin. 

Dean aithre tùrsach, geur, 
'S grad-thoir air ais na th' agad bhuat ; 

Dean aithre guineach, 's gèill, 

'S le br-m — bruic toilich d' fhèum. 

Cùm agad do chuid fhèin, 
'S leig bhuat còir an atharraich, 

Gun chlaidheamh, gun dad streup ; 

Dia, daoine 's nàdur trèun, 
Bidh ann a lèig mu 'n oighr' 

Thoirt dachaidh, choibhreas ceart a thrèud. 

Craobh-sheanchuis teaghlaich righ, 
Na h-ìochdarain bidh eòlach uimp' ; 

Craobh-sheanchuis teaghlaich righ, 

Bidh map dh'i 'n ioma tir ; 

Ma chuirear car am bi foinn' 
'S an t-snathainn dhireach oighreachdail, 

Gu 'n toir fo-near an f hoill : 

Ach gairmidh Dia le sgoinn, 
Chum an ionaid dhleasannaich 

Ceart-oighre deas an loinn. 



106 



Cha 'n 'eil an leithsgeul ami, 
Ach saobhadh fann mi-dhiongmlialta ; 

'S i 'n èucoir shoilleir tli' aim, 

Do neach a bheirteadh dall : 

Ma 's creideamh an aon chùis, 
Chionn nach d' fhuair e oideachd 

Anns an teagasg a rinn Lùth ;* 

! na 'ni b' e sin an càs, 
C nime chuir sibh shinn-seanair 

Gu mì-rùnach gu bàs ? 

Cha 'n 'eil nr gaol do 'r righ, 
Ach mar air an t-s — rsaich choitchionta ; 

'S cioglach staid ur righ, 

Cuairt thoirt dà 's bhi sgìth : 

Gu 'n d' fhògair sibh e ris, 
Le 'r n-iomluas, sliochd a' mhartair sin, 

Le ascaoineachd ur crìdh'. 

'S an dèigh sin ged thug bhuaibh- 
Do Anna crùri a sinnsirean, 

Gu 'n 'phuinnseinich sibh luath. 

! 's caol an tend, a Dheòrsa, 
Air 'n a sheinn thu gu trì righeachdan ; 

Gur meallt' an t-achd le 'n 'chleòc 

lad thusa ad righ òirnn : 

Tha leth-chèud pearsa 's còrr, 
Is faisge fuil a's tagraichean, 

Na thusa, 's an Roinn-Eorp ; 

Bu leth-oireach, lag, cam, 
Am miar boirionn as 'n a bhuineadh thu, 

B' f hìor-iomallach 's a' chrann. 

* Luther. 



107 



! 'n cullach sin rìgh Deòrsa, 
Mac na craine Gearniailtich ; 

'S e cliàirdeas ruinn, 's a dhàiruh, 

Gaol fìthich air a' chnàimli ; 

Gu 'n d' f heann e sinn bho 'r bèin ; 
Ghlac a's clrreacli an cealgaire, 

'S gu 'n 'mharbh e sinn gu lèir. 

Na daoine cha leis fhèin, 
'S ann nime sin gu 'r coma leis, 

Ged plironnamaid a' chèil'. 

An leanabh nacb leis fhèin, 
Ged dheanteadh dà leth-chothrom dh' e, 

Cha tiomaich e le 'plièin : 

A chrìdh' gun tlus, gun deur, 

'S amhuil sin mar thà, 
Ged chuirteadh li-uile Breatunnacb 

Gun nihèinn, gun cliead gu bàs ; 

Bho 'n nacb leis f bein am pàisd', 
Cha ghluaist ; an neach nach b' athair dha, 

Gu fàbhar no gu bàigh. 

Greas ort, a Shèumais chaoimh, 
'S tu 's righ 's is athair talmhaidh dhuinn 

Fo 'n athair nèamhaidh, naomh ; 

Gabh tlus ri d' chioinn 's bi caoin : 

'S bho 'n is leat fhèin a 1 chlann, 
Cuir casg air croich 's air gèuragan, 

Tha rèubadh dhinn nan ceann ; 

'S cuir do thrèud fo lann, 
'S na leig a bhi 'g ar gèur-leanmhainn, 

Feadh garbhlaich, shlèibhtean, 's bheann. 



108 



Mo chion-sa Tèarlach ruadh, 
Ceart oighre 'n fhìor righ dhleasannaich ; 

Cha toir sinn dutsa fuath 

Gu 'n cuirear sinn 's an naigh ; 

Cha dean croich no tuagh, 
Glacaireachd no creachannan, 

Gn bràch ar sracadh bhuat ; 

Tha 'n diog nd ceangailt' shios, 
An caigeann ris gach anam dhinn, 

Cho daingeann ri Beinn-shiannt. 

Och, a righ nan did, 
Na leig neart a ghnàth thar cheart ; 

chòin ! Aon Dhia 'tha 'd thriùir, 

'S aim dut is lèir gach cùis ; 

Tog dhinn a' mhuc ; s a cuing, 
'S a h-àl breac, brothach, uirceineach, 

Le 'n cuid chrom-shoc, thar tuinn : 

J S cart gu glan Whitehall, 
Air chionn an Teaghlaich Rioghail sin, 

Bha 'n sinnsrean ami an tàmh. 



109 



DEALACHADH a' PHRIONNSA 'S NAN GAIDHEAL. 
Fonn. — " Good night, an' joy be wi'youa'." 

AM PRIONNSA. 

Mile marbhphaisg air an t-saoghal, 

'S carach, baoghalach, a dhàil; 
Cuibhle 'n fhortain oirnn air caochladh, 

Cha do chleaclid sinn maoim romh chàch : 
Tha sinn a nis air ar sgaoileadh 

Air feadh ghleann a's f hraoch-bheann àrd ; 
Ach, teanailidh sinn fòs ar daoine, 

'N uair a dh.' f haodas sinn, gu blàr. 

Misneach mhath, a mhuinntir ghaolach, 

'S gabhaidh Dia dhinn daonnan càs ; 
Cniribh dòclius daingeann, faoilteach, 

Anns an aon Tì nì dhuinn stàth ; 
'S buanaichibh gu rioghail, adhrach, 

Traisgeach, ùrnaigheach, caointeach, blàtli ; 
'S bithibh dìleas 'chàch a chèile, 

'S dùinear suas ur crèuchdan-bàis. 

'S èudar dhòmhsa nise falbh bhuaibh, 

Ghàidheala calma mo ghràidh ; 
Bu mhor m' earbsa as ur foghnadh, 

Ged a dh' f hoghnadh dhuinn 's an àr ; 
'S iomad an-cothrom a choinnich 

Sinn, 's a' choinnimh bha gun àgh ; 
Ach gabhaidh mise nis mo chead dibh, 

Uine bheag, ach thig mi tràth. 



110 



Leasaichidh mi fòs ur call-se, 

Churaidhnean gun f heall, gun sgàth ; 
A dhilsean dligheach, rìoghail, trèuna, 

Dheanadh èuchd ri uchd nam blàr ; 
'S cìnn a's coluinn' chur bho chèile, 

Sinn' 's sibh f hèin a sgaradh fàs ; 
Ach togaibh suas ur misneach, glèusta, 

'S cuirim fhèin ri 'r crèuchdaibh plàsd'. 

NA GAIDHIL. 

A Mhoire, 's sinne tb' air ar cèusadh, 

Air dbìtb cèille, sinn gun cliàil ! 
Tèarlacb Stiùbbart — mac Rìgh Sèumas, 

Ehi 'n a èiginn anns gacb càs ! 
Gur b-e sin a rinn ar lèireadh, 

Gur a h-èudar dha gu 'm f àg ; 
Sinn 'n a dhèigh gun airm, gim èideadb, — 

Falbh 'n ainm Dhè, acb tbig, a ghràidb. 

Ar mile beannacbd ann ad dheagbaidh, 

'S Dia 'g ad gbleidheadb anns gacb àit'; 
Muir a's tìr a bbi co-rèidb dhut, 

M' ùrnaigh gbèarr leat fhèin os àird. 
'S ged a sgar mì-fhortan dèuracb, 

Sinn bho chèile, cèum romb 'n bhàs, 
Soiridb leat, a mbic Eìgh Sèumas, 

Shùigh mo chèille, tbig gun cbàird. 

Cbaill sinn ar stiùir 's ar buill-bheairte, 
Db' f halbb bhuainn ar n-acaire-bàis ; 

Chaill sinn ar combaist, a's ar cairtean, 
Ar rèul-iùil 's ar beacbcl gach là ; 



Ill 



Tha ar cuirp gun clilnn, gun chasan, 
Sinn mar charcaisean gun stàth ; 

Acli gabh, thusa ghràidh do d' astar, 
Dean glèus tapaidh, 's tliig gun dàil. 

AM PEIONNSA. 

Beannachd gu lèir le Clann-Dònuill, 

'S sibh a dh' f hòirinn orm am chàs ; 
Eadar eileinean a's mhòr-thir, 

Lean sibh deònach rium gach tràth ; 
'S ioma beinn, a's muir, a's mòinteach, 

A shiubhail sinn air chòrsa-bàis ; 
Ach theasraig Dia sinn air fuar-fhòirneart 

Nan con sròn-ghaoth'ch bh.' air ar sail. 

'S sibh a rinn fo làimli na Trianaid', 

Mise dhìon bho mhì-rùn cliàicb ; 
Mo dhearg naimhdean neartmhor, lionmlior, 

Chuir an lion feadh bheann a's àrd ; 
A mbèud 's a tliaisbein sibh. de 'r dilseachd 

'S còir nach dì-chuimhnich gu bràth ; 
A bhàrr, gur sibh is luaithe shin rium, 

Teachd air tir 's an Talamh-àrd. 

NA GAIDHIL. 

Ochan ! Ochan ! cruaidh an dearmad, 

Bhi 'g ar tearbadh bhuat gun bhks ; 
B' i 'n f hìor èibhinneachd, 's am beairteas, 

Bhi 'g ad f haicinn gach aon là ; 
Bidh ar ruisg làn tioma frasadh, 

Ar crìdh' lag-chùiseach gun chàil, 
Gu 'n till thusa ris air d' ais oirnn, 

Beannachd leat le neart ar gràidh. 



112 



AM PRIONNSA. 

! tiormaichibh a suas ur sùilean, 

Chomuiim rùnaich f huair ur cràdli ; 
Bidh sibh fhathast rnaoineach, mùirneach, 

'N ur gèard dùbailt mu Whitehall ; 
'N uair a bhios na Kèubail lùbach, 

Ei bog-chriiban feadh nan earn, 
Gu 'm bì sìbhse 'n caithrim cùirte, 

Lasdal, lùth-chleasach, làn-àigh. 



AM BREACAN UALLACH. 

i'ONN. — He 'n clo-dubh, 
Ho 'n clo-dubh, 
He 'n clo-dubh, 
B' fhearr an breacan. 

B' f hèarr am breacan uallach, 

Mu m' ghuailnean 's a chur fo m' achlais, 

Na ged a gheobhainn còta 

De 'n chlò is fhèarr thig à Sasunn. 

Mo laochan fhèin an t-eideadh, 
A dh' fhèumadh an crios g' a ghlasadh ; 
Cuaicheineacbadb fèilidh, 
dèis èirigli gu dol air astar. 

Fhèilidh cbruinn nan cuaichein, 

Gur buadhail an t-earradh gaisgich ; 

Shiùbhlainn leat na fuarain, 

Feadh f huar-bheann, 's bu ghasd 'air faich' thu. 



113 



Fìor cliulaidh an t-saighdeir, 

'S neo-ghloiceil ri uchd na caisineachd ; 

'S ciatach 's an advance thu, 

So slirannraich nam pìob 's nam bratach, 

Cha mhios' aims an dol sìos thu, 
'N uair sgrìobar, à duille, claiseach ; 
Fìor earradh na ruaige, 
Gu luas a cliur anns na casan. 

Bu mhath gu sealg an f heidh thn, 
'JS" àm èirigh do 'n ghrèin air creachunn ; 
'S dh' fhalbhainn leat gu lòghmhor, 
Didònmch a' dol do 'n chlachan. 

Laìdhinn leat gu ciorbail, 

'S mar earbaig gu 'm briosgainn grad leat ; 

IsTa b' ullaimhe air m' armachd, 

Na dearganach 's musgaid ghlagach. 

'J^ àm coilicb a bhi dùrdan, 
Air stùcan am maduinn-dhealta, 
P>u ghasda d' f hèum 's a' chùis sin, 
Seacli mùtan de thrusdar casaig'. 

Shiùblilainn leat a pbòsadh, 
'S bhàrr feòirnein cha fbroisinn dealta ; 
B' i sid an t-suanach bhòidheach, — 
An òg-bhean bn mhòr a tlaclid dh'i. 

B' aigeannacb 's a' choill thu, 

'G am choibhreadh le d' bhlks 's le d' fhasgadh; 

Bho cbathadh a's bho chrìon-chnr, 

Gu 'n dìonadh tu mi ri frasaclid. 



114 



Air uachdar gur a sgiamhach 
A laidheadh an sgiath air a breacadh \ 
'S claidheamh air crios ciatach, 
Air f hiaradh os cionn do phleatan. 

'S deas a thigeadli cuilbheir 

Gu suilbhearra leat fo 'n asgailt ; 

'S a dh-aindeoin uisge 's urchaid, 

No tuilbhèum, gu 'm biodh air fasgadh. 

Bu ro mhath anns an oidhch' thu — 
Mo loinn thu mar aodach-leapa ; 
B' f hèarr learn na 'm brat-lin tlm 
Is prìseile mhìn' tha 'n Glaschu. 

'S baganta, grìnn, bòidheach, 

Air bainis a's air mod am breacan ; 

Suas am fèileadh-sguaibe, 

'S dealg-ghuailne ag cur air fasdaidh. 

Bu mbatli an là 's an oidhch.' thu, 
Bha loinn ort am beinn 's an cladach ; 
Bu mhath am feachd 's an sith thu— • 
Cha righ am fear a chuir as dhut. 

Shaoil leis gu 'n do mhaolaich so 
Faobhar nan Gàidheal tapaidh ; 
Ach 's ann a chuir e gèir' orr', 
Na 's bèurra na dèud na h-ealtainn'. 

Dh' fhàg e iad làn mì-rùin, 

Cho cìocrasach ri coin acrach ; 

Cha chaisg deoch an iotadh, 

Ge b' f hion i, ach f ìor f huil Shasunn. 



115 



Ged spìon sibh an crìdh' asainn, 
'S ar broillichean sios a sliracadh ; 
Cha toir sibli asainn Teàrlach, 
Gu bràch gus an tèid ar tachdadh. 

Ri 'r n-anam tha e fuaighte, 
Teann luaidlite cho cruaidh ri glasan ; 
'S bhuainn cha 'n f haodar f huasgladh, 
Gu 'm buainear am fear ud asainn. 

Cleas na mnatha-siùbhla 

Gheobh tùilinn mu 'm beir i h-aisead : 

An ionad a bhi 'n diùmb ris, 

Gu'n dùbail d' a fear a lasan. 

Ged cliuir sibh oirnne buarach 
Thiugh, luadhte, gu 'r falbh a bhacadh ; 
Ruithidh sinn cho luath, 
A's na 's buaine na fèidh a' ghlasraich. 

Tha sinn 's an t-sean-nàdur, 
A bhà sinn romh am an achda : 
Am pearsanna 's an inntinn, — 
'S 'n ar rioghalachd, cha tèid lagadh. 

'S i 'n fhuil bha 'n cuisl' ar sinnsridh, 
'S an insgin a bha 'n an aigne, 
A dh 1 fhàg dhuinne mar dhilib — 
Bhi riogha.il — 0, 's sin ar paidir ! 

Mollachd air gach seòrsa, 
Nach deònaicheadh f òs falbh leatsa, 
Cia, clhiu bhiodh aca còmhdach, 
No còmhrùisgte, lorn gu 'n craicinn. 



116 



Mo cliion an t-òg feardha, 

Thar fairge chaidh bhuainn air astar : 

Dùrachd blàth do dhùthcha, 

'S an ùrnaigh gu 'n lean do phearsa. 

Ged fhuair sibh lamb an uachdar, 
Aon uair oirnn le seòrsa tapaig' ; 
An donus blàr ri bheò-san, 
Ni 'm Feòladair tuilleadb tapaidh. 



TEARLACH MAC SHEUMAIS.* 
EoNN. — "Black Jock." 

O, Thearlaich mbic Shèumais, 
Mhic Shèumais, mbic Thearlaich ! 
Leat shiùbhlainn gn h-eutrom, 

àm èigheach bhi màrsal, 
'S cha b' ann leis a' phàigh ud, 
A thàrmaich bho 'n mhuic. 

* When the royal standard was unfurled at Glenfinnan, and the 
Prince and his chiefs were about to partake of some refreshment, 
Allan Macdonald, brother to Kinloch-Moidart, set the Prince on 
the bard's knee, who straightway proceeded to extemporize this 
spirited strain. This was told to the present editor by John Mac 
Donald, Bohenie, Braelochaber, who is still alive and in his ninety- 
first year. He got his information from Mr Angus Macdonell of 
Insh, an eye-witness to the scene. Mr Macdonell, familiarly known 
in Braelochaber as 'Aonghus ban mac an tighearna ' was great 
grandfather to the present Mr MacDonell of Keppoch, and was in 
his eighteenth year, when, on the above occasion, he accompanied 
his father Alexander MacDonell of Keppoch, who afterwards fell at 
Culloden. It is not unlikely that the bard would have the song 
ready made : and the end of the second stanza seems to have been 
retouched before publication in 1751. 



117 



Bheireadli creideamh a's reusan 
Oirnn èirigli mar b' àbhaist, 
Leis an àilleagan ckèutach, 
'Shliochd èifeachdach Bhàncho, — 
Mo ghràdh a' ghruaidh àluinn, 

A dheàrrsadh orm stuirt. 
Thu 'g imeachd gu sùrdail 
Air tùs a' bhatàili ; 
Cha f hroisinn aon driùclida 
'S nii dlùth air do shàilteaii : 
Mi eadar an talamh 
'S an t-atliar a' seòladh 
Air iteig le h-aighir, 
Misg chath agus sliòlais ; 
'S caismeaclid phìob-mòra, 

Bras-shròiceadh am puirt. 

0, èibhinneachd ghlòrmhor 
An t-sòlais a b' àirde ! 
'G- ar lìonadh de spionnadh, 
Air slinneinean Theàrlaicli, 
Gu 'n calcadb tu àrdan 

An càileachd ar cnirp. 
Do làtkaireachd mhòr-chùiseach, 
Dh' fhògradh gacli fàillinn ; 
Gu 'n tionndadìi tu feòdar 
Gach feòla gu stàillinn, 
'N uair slieall'maid gu sanntach 

Air fabhran do ruisg. 
Do ghnùis toracli de ehruadal, 
De dh-uailse 's de nàire, 
Nacli taisicheadh fuathas 
Romh luaidhe do nàmhad ; 



118 



'S miir deanadh fir Shasunn, 
"Do mhealladh 's do tbrèigsinn, 
Bhiodh an crim air a spalpadh, 
Le d' thapadb air Seumas, 
A dh-aindeoin na bèist' 
Leis an d' èirich na h-uilc. 

Gu 'm b' fhoirmeil leam torman 
Nan organan àlninn ; 
'S tein'-èibhinn a' lasadli 
Gu bras-glieal air sràidean ; 
'S na croisean ri àrd-ghaoir : 

Mbòr Theàrlaicb, ar Prionn3 ! 
Gacb uinneag le foidhnèul, 
A' boisgeadh le deàrrsadh, 
Le solus nan coinnlean, 
'S deas-nxhaighdnean 'g an smàladh ; 
Gacb ni mar a b' àraidh, 

Cur f àilt' air le puimp ! 
Na canain ri bùirich, 
'S iad a' stùradli an àilidh ; 
Cur critb air gacb dùthaich 
Le mùiseig nan Gàidheal ; 
Agus sinne gu lùtb-chleasach, 
Mùirneach, làn àrdain, 
A' màrsal gu mùinte, 
Ard-shùnntach mu 'sbàiltean — 
'S gann bha 'cbudroni 's gacli fear dhiun, 

Trì cbairteil a' pliuinnt ! 



119 



MO BHOBUG AN DRAM. 

FONN — Horo, nio bhobug an dram, 
Hori, mo bhobug an dram ; 
Horo, mo bhobug an dram, 
'S e chuireadh an sodan am cheann. 

Horo, mo ghaolach an leann, 

Hori, mo ghaolach an leann ; 

Horo, mo bhobug an leann, 

'S e dhùisgeadli dhuinn nrram gach fuiim. 

Och, och ! mo shòlas am puinns, 

Horo, mo shòlas am pninns, 

Hori, mo am shòlas puinns, 

'S tu chuireadh an togail fo m' chuim. 

Fheara 'u ur suidhe mu 'n bhòrd, 
Le 'r gloineachan cridheil 'n ur dòrn, 
Na leanamaid righinn air 61, 
Mu 'm mill sinn ar bruidhinn le bòl. 

]S T a tostaichean sigeanta, fial, 
'Gr an aiseag gu ruige mo bhial ; 
Bu mhireagach stuigeadh a's triall, 
A' màrsal le ciogailt romh m' chliabh. 

'S tu chuireadh an curaids 's an t-sluagh, 
'N am cogadh ri aodann nan ruag \ 
Gu 'n òlamaid sgailc dhiot gu luath 
Mu 'n sguidseamaid slachdan à truaill. 

'S tu dh' f hàgadh sinn tapaidh 's an tòir, 

àm tarrainn nan glas-lann ri sròin, 
'N uair thilgteadh na breacain de 'n t-slògh, 
'S à truaill 'bheirteadh mach claidheamh-mòr. 

I 



120 



Ge tu mo leannan glan, ùr, 
Cha phog mi gu dìlinn thu 'n cùil ; 
Ach phògainn a's dheòghlainn thu ruin, 
'JST uair thig thu 's Jacobus ad ghnuis. 

An t-ainm sin is f hèarr a tha ann, 
Ainm Shèumais a chur air do cheann ; 
'S e thogadh an sogan fo m' chainnt, 
'S a dh' f hàgadh gu blasda mo dhram. 

Fadai'mid teine beag shios, 
'N a lasraichean ciùin a ni grios ; 
A gharas ar claiginn 's ar crìdh', 
a dh' f hògras ar n-airteal 's ar sgios. 

Gur tu mo ghloineag ghlan, lorn, 

Mo leannan is cannaiche fonn ; 

Ged rinneadh tu dh' f heamainn nan tonn, 

Gur mòr tha de cheanal ad chom. 

0, fair, a ghaoil channaich, do phòg — 
Leig clannadh de d' anail fo m' sliròin ; 
Gur cùbhraidh' learn fannal do bheòil, 
Na tùis agus mirre na h-Eòrp. 

0, aisig, a ghloine, do phòg, 
Cuir spèirid 'n ar teangaibh gu ceòl ; 
An ìocshlainte bheannaich ce, chòir, 
A leasaicheas anam a's feòil. 



121 



ORAN AILEIN. 

Fonn. — Hug o ho-ri hug oireannan, 
Hug-o ho-ri, 's na hi-ri hu-o, 
Hithill u hog oireannan. 

Ailein, Ailein, 's fhad an cadal, 

Tha 'n uiseag ag gairm 's an là glasadh ; 

Grian ag eirigli air an leacainn — 

'S fliada bhuam fbin luchd nam breacan. 

Ailein duinn, gabh sgoinn 's bi 'g èirigh, 
Tionail do chlann, cuimhnich d' fhèum orr' 
Bidh Alba mhor fo bhìnn bhèistean, 
Mur a dion a nminntir f hèin i. 

Bheir iad Morag mhin air èiginn — 
'S eagal learn gu 'n dean i gèilleadb, 
'S gu 'm bi 'sliochd gun an còir f hèin ac' 
De Bhreatunn mor, no de dh-Eirinn. 

Mliòrag, na 'm faicinn d' fhear-cèusaidh, 
Ge b' ann air cabhsair Dhùnèideann, 
Thairginn na lainn chaola, ghèura, 
'S dh' fhàgainn f hìn e marbb gun èirigh. 



122 



3 t> 



MARBHRANN DO PHEATA COLUMAIN. 



'S tùrsach mo sgèul ri luaidh, 

'S gun chàch 'g ad chaoidh ; 
Mu bhàs an f hir bu leanbail tuar, 

'S bu mheanbh ri chlaoidh. 
'S oil learn bàs a' choluim chaoimh, 

Nach b' anagrach gnàs, 
A thuiteam le mada do 'm bèus 

Dobhran nan earn. 
'S tu 's truaigh' leinn de bhàs nan ian, 

Mo chràdh nach beò, 
Fhir a b' iteagach, miotagach triall, 

Ge bu mheirbh do threòir, ^ 6 ^ ; 
B' f heumaiT do Noah na each, 

7 N àm bàrcadh nan stuadh ; 
Bu tu 'n teachdair' gun seacharan dà, 

'JST uair thraish an cuan. 
A dh' fhidreachdainn an d' fhalbh an tuil, 

Litir gach fir : 
Dùgball a's Colum gu 'n 'chuir, 

Deasjh Noah thar lear. 
Ach chaidh Dùghall air seacharan-cuain, 

'S cha do thill e riabh ; 
Ach thill Colum le iteagaich luath, 

; S a f hreagradh 'n a bhial. 
Air thus, cha d' f huair e ionad d' a bhonn 

A sheasadh e ann ; 
Gus 'n do thiormaich dile nan tonn 

Bhàrr mullach nam beann : 



123 



/t. 



'S an sin, a litir-san lèugh an duine bha glic, 

Gu 'n 'thiormaich a' bhailc, 
ì^rt^jUs 'S gu 'm faigheadh a mhuirichinn cobhaii* / . 
'n an teirc' tv*«£ 

Agus fuasgladh 'n an aire. 
Le neart cha spùilteadh do nead, 

Ged a thigteadh gujT shlad ; k * 
Bhiodh do chaisteal fo bhearraibh nan creag 

Ann an daingnichean rag. sty 
Bha do mhodh-siolaich air leth bho chàch, 

Cha togradh tu suas, 
Acli a' durraghail an taice ri d' ghràdh, 

Cur cagair 'n a cluais. 
Cha do chuir thn dùil an airgiod no 'n spreidh, 

No 'm feist am biodh sùgh, 
yUvfc— o Ach spioladh a's criomadh an t-sil le d' bhèul, 

'S ag òl a' bhùirn. 
Aodach no anart, sioda no srql, ' ' 

Cha cheannaicheadh tu 'm buth ; 
Bhiodh d' èideadh de mhin iteacha gorm 

Air nach drùigheadh an driùchd, 
Cha do ghabh thu riabh paidir no crèud ^ 
ì^ì^aaU A ghuidhe nandul; 

Gidheadh, cha 'n 'eil d' anam am pèin, 

Bho 'n a chaidh tu null. 
Cha 'n e, gun chiste gun anart 

Bhi còmhdach do chrè, 

Fo lie anns an uir, 
Tha rnise, ge cruaidh e, 'n diugh 'g acain gu lèir, 

Ach do thuiteam le cu. t^k^a , ■ 



124: 



MARBHRANN RIGH TEARLACH.* 
LE MONTROSE. 
(Translated extempore.) 

A thì mhòir, mhath, cheart, 

Nach b' urrainn mise an luach 

Mo bhròna f hèin, 

'S do dhàna gèur an-truagh-s', 

An saoghal ghuilinn 

Le caoidh, 's le tuireamh cruaidh, 

'S dh' ath-thàirninn tuil 

Thar mullach bheann a's chruach. 

Ach blio 'n is mò tha teang' 

Ard-f liaclach d' f hala 'sgairt 

Air lamhan Bhriariuis, 

Na sùilean Arguis tliais, 

Caismeachd d' fharaire seinnim 

Le fuaimnicli stoc ; 

Sgrìbhim do mharbhrann 

Le fuil chrèuchd-dhearg nan lot. 



* Great, good, and just, could I but rate 
My grief with thy too rigid fate, 
I'd weep the world in such a strain 
As it should once deluge again : 
But since thy loud-tongued blood demands supplii 
More from Briareus' hands than Argus' eyes, 
I'll sing thine obsequies with trumpet sounds, 
And write thine epitaph in blood and wounds. 



125 



URNAIGH MHONTROSE AN OIDHCHE ROIMH A BHAS.* 
(Translated extempore.) 

Air gacli beannaig 

Cuireadh iad dhioni cnàimh, 

Mo chuislean sgaoileadh iad, 

'S gu 'm faodainn snkmh 

Do d' ionnsuidh-s', Chruthadair mhdir, 

'S an lochan rò-dhearg làn s', — 

'S mo cheaim leth-bhruiclit' 

Air bàrr àrd-stuib biodh sàit' ; 

Sgapadli iad mo luath 

'S an atliar fhuar 'n a stùr, — 

Dhè ! blio 'n tha fhios agad 

Far bheil gacb dadmnnn diùbh, 

Tha mi 'n làn-dòcbus 

Gu 'n tiomsaicli thu fòs m' ùir, 

'S am measg mo shluaigli 

Gu 'n tog thu suas mi 'd. chùirt. 



* Let them bestow on every airt a limb, 
Then open all my veins, that I may swim 
To thee, my Maker, in that crimson lake, — 
Then place my par-boiled head upon a stake ; 
Scatter my ashes, strew them in the air, — 
Lord ! since thou knowest where all these atoms are, 
I'm hopeful thou'lt recover once my dust, 
Am confident thou'lt raise me with the just. 



126 



UIRGHIOLL MHONTROSE AIR BIALAOBH NA PARLAMAID. 



(Translated extempore.) 

'S ged dli' f hàgadh Dia mo chorp, 
an-mlièudachd chòrr, 

'S gu 'n gearrteadh 'n a mile muillein 

Pìosa, m' f heòil 

As leth mo rìgheachd, 
Bhi 'g a dìon 's a' chòir, 
Gu'm b'e mo mhiann 
Mo roinn am mhìribh beò, 
Air bàrr gacb stìobaill 
'S croisean cian na h-Eòrp ; 

Dh' aindeoin mì-rùin, 

'S fuìl-ìotacli dian gach gò, 

Thèid m' anam prìseil 

Suas gun phian gu glòir. 



AN CAIMBEALACH DUBH. 

Ge beag orts' an Caimbealach dubh, 
Gur toigh learns' an Caimbealach dubh 
Biodh e dubh, no geal, no grìs-fhionn, 
Gràdh mo chrìdh-sa an Caimbealach dubh. 
Ge h-inisgeach air an t-seòrs' thu, 
Na 'm b' aithne dhòmhsa do phòr-sa, 
Chuirinn mòran sìos de 'n dò-bheairt, 
an dubh-dhlòintean fòtusach, tiugh 



127 



Sùilean coirpte hh' ann an droch-chruth, 
A fhuair oilbheum do 'n fhear gheal-dhubh, 
De 'n drèam oirdheirc is foirmeiie foil, 
; S duilich tolg a chur 'n a chruaidh stuth. 
'S trie le madaidli bhi rì dealann, 
oidhche-reòta ris a' ghealaich ; 
B' ionann sin a's èifeachd d' ealdhain 
Air cliù geal a' Chainibealaich dhuibh. 

'S cia mar fhuair thu dli' aodann, no 'ghnùis, 
Càineadh uasail, gun mhodh, gun tlus, 
Fhìor dhearc-luachrach chinnicli à lus, 
Mu d' aoir bhacaich, tachdam thu, bhruic. 
Sgiùrsaidh mi, gu 'm bi thu marbh, thu, 
Cha bhi ach mo theanga dh' arm riut, 
A rag mhèirlich bhradaicli a' gharbhlaich, 
'S ioma garbh-mhart dh' f heann thu le 
d' chuirc. 

De 'n t-sìol-chruithneachd chuireadh gu tuigh, 
Cha b' e 'n f hìdeag no 'n coirce-dubh ; 
Acli pòr prìseil 's ro sgaoilteach cur, 
Feadh gach rìgheachd air tìr 's air muir, 
Lom-làn brìghe bho bhàrr gu bhun, 
Iiach a rìst e mu 'n dìt thu luibh. 
Gur h-iongadach learn, a dhuine, 
Mur robh meirein ore air tuineadh, 
Ciod mu 'n do bhuin tliu do 'n urr' ud, 
Curaidh ullamh 's curaidseach foil. 

Drèam nan gèur-lann gu rèubadh cuirp, 
Cruaidh 'g a fèuchainn air bèulaobh trup ; 
'S math, 's is glèust' iad gu bualadh pliluc, 
àm ratreuta èigheach le stuirt. 



128 



Cha bhreac brèun-lòin idir Cailein, 
Ach de f hìon-f huil àird Mhic-Cailein ; 
Teaghlach ùiseil Iarla Bhealaich, 
'S buadhach caithream ri uchd an truid. 

'S cinnteach, 'thiota, gheobh thu do mhort, 
Mu d 1 aoir chiotaich, mhiosgr.inich, churt', 
Ged a dh 5 fhidreadli gu '11 robh ort stuirt, 
Bidli a' bhiodag a' ridleadh do chuirp. 

Claigeann gun eanchainn, gun mheadrach, 
Am faodadb na h-iolairean neadadh ; 
Cia mar f liuair thu 'gbnùis, do sgiodar 
Ghluasad idir an ionad puirt 1 

Eisg bhochd, cbearbacb, seargaidh mi tur, 
Do theanga chealgach, a cbearbaire dhuibh, 
Einn an t-searbhag gun chair' a muigh, 
Asad dh' earbainn cealgaireacbd cruidh. 

Cha bhiorrachdaire ged bhiodh fearg air, 
Do 'n d'rinn thus', a dhuine, 'n t-searbhag, 
Ach òg foghainteach gun earr-gbloir, 
Làn de dh-£hearr-ghnìomh dhearbh e 
le 'ghiiin. 

Bha thu mi-mhodhail a' toirt dha guth, 
Cràg a' chobhair gu màgradh gruth, 
Leobas odhar a ghlaimseadh subh 
An dèis dha leaghadh, 's e ruith 'n a shmth. 
Cha bu bheadagan gu sabaid, 
Ach fìor leòghann stòlda, staideil, 
Do 'n d' rinn thus' an t-oran prabach, 
Ach fìor ghaisgeach, 's am blàr 'g a chur. 



129 



Sparram cìnnteack ort a' ghlas-ghuib, 
Losgadh peircill, corcadh, a's cuip, 
Air son ascaoin ccl-aicli do bhuis, 
B' fhèarr gu 'm bithinns' am fagus dlmt. 
Ged a bhiodh tu càineadh Ghàidheal, 
Anns gach siorramachd a dh' àirmhinn ; 
Seachainn muinntir Earraghàidheal, 
'S gun a' Cheòlraidh fàbharracli dlmt. 



'S mairg a dh' èireadh ri siol an Tuirc, 
Gaisreadh glèusta, nacb euradh cluith, 
Cha bu bhèus daibh bhi ris a' mhort, 
Acli cath trèun a's cothrom ri 'n uchd. 
Ge beag ortsa mile cnairt e, 
; S ioma sonn aigeannach, uallach, 
Eadar Asainn 's Cluaidh nan luath-long 
Is trom luaidh air Caimbealach dubli. 



Sùil na sedibhge 's ro bheòchail cur, 
An ceann rò-bhìnn nam bachlag dubli ; 
Cha b' i fròg-shùil rògair' a' chruidh, 
Fìor f hiamh feòdair orr' ann an sul. 

'S geal a's dearg do leac a's d' aogasg 
Ged a thuirt iad peirceal caol riut ; 
Cha b' ionann a's sligeas gaoisneach, 
'S fiasag buis laoigh air, nach 'eil tiugh. 



Ged a rachadh tu 's na speuran, 
'G oirp' a' Chaimbealaich eisgeadli, 
Tuitidh tusa mar a' bhèisteag, 
'N ad ionad fhèin am buachar mairt. 



130 



Esan ag èirigh suas le sgairt, 
Thus', a bhrèunain 'màgaran c-c ; 
Esan glè-ghlan, lom-làn de thlachd, 
Thus', a dhèistinn 's mùig ort air at, 
Mar bu bhèus do dhòbhran no 'chat. 

Aodann gràineig', tàrr-aodann tuirc ; 

Com a' chnàimh-fhithich, ; s nàdur na muic'; 

Bèul mhic-làmliaich, 's fàileadh a' bhruic ; 

Spàgan clàrach, sàiltean nan cusp. 
Casan curra, uchd a' ghioiuaich, 
Sùilean, lionnach, sgamalach, fliuch ; 
De dh-òirlichean-aoiridh bhàrdail, 
Toimhisim bho d' bhatbais gu d' shàil thu, 
'S feannam do leathar, a thràill, dhiot, 
Chionn thu chàineadh a' Chaimbealaich 
dhuibh. 

Cha 'n fhear sgibidh thus' ach fior ghluig ; 

'S beairt gun teagamh — bidh tu fo bhruid ; 

D' fhiasag failidh, d' fhalt, a's do ruisg ; 

Tuitidh d' fhiaclan 's falbhaidh do thuigs'. 
'S coltach nach b' aithne dhut mise, 
'jN" uair a bha mi 'n so gun fhios dhut ; 
Na 'm b' eòl cha ghlacadh tu 'mhisneach : 
Ròinne 'ribeadh às an fhear dhubh, 

Cnàmhaidh d' ingnean, 's maise do chuirp ; 
Teirigidh d' innsgin, seargaidh do chuid ; 
Dean cruaidh aithre chaoidh mu 'n laidh thu, 
Chionn thu chàineadh a' Chaimbealaich 
dhuibh. 



131 



RANNAN EADAR AM BARD AGUS AN T-AIREACH 
MUILEACH.* 

AM BARD. 

Cha clireid mi 'm briathran g' a riribh, 

Gur Leathannach fìamli na h-eisge ; 

Ach an fheòil is fhèarr/n uair theid a 

dholaidh, 
Dùblaidli a boladh le 'brèinead. 

AN T-AIREACH. 

Cha deic fhad 's a tha mi 'g eisdeachd 

Eis an èisg a tha 'g am chàineadh ; 

Nach innsinn da pàirt de 'n fhirinn, 

Ged nach d' rugadh '11 am fhìor bhàrd mi ; 

Tha sùilean agam gu faicinn, 

'S cluasan gn claisdeachd do Nàdur 

A' faotainn teastannais nach b' fhiach ort, 

Eiabh bho 'n rugadh tu ad phàisde. 

Gur trie thu gun bhiadh, gun aodach, 
A' donnalaich air aodann chàirdean ; 
Cha 'n ioghnadh iad a bhi sgith dhiot, 
Gur a trie thu sgrìbeadh pàirt' dhiubli ; 
Cha 'n ioghnadh ged robh ort gorta, 
'S nach ann 'g ad chosnadh a thà thu ; 
'S iad ag guidhe bàis gun lochd dhut, 
Mu 'n tèid do chrochadh mu 'n mhèirle. 
'S trie thu 'd shineadh anns gach lodan, 
Agus plodan fo do bhialan ; 



* See Donald M'Leod's Collection, p. 245, 



132 



Bidh na cearcan ga do ghnobadh, 
'S iad ag gogail mu do chiaban ; 
Do cheann-iochdair anns an r-tr — ch, 
Ei breith nan goigeinean tiachdaidh ; 
'S tu ad shineadh ami am fodar, 
Gun ad ghlogail ach am blialam. 

AM BARD. 

'S tu gleann Mhàrtainn thar gacb gleannan, 

'S tu gach cnoc thar bheannaibb àrda ; 

'S tu damh is miosa 's a' bhuaile, 

'S tu clacb uachdair nighean a' chlàrsair. 

Cha deanar seobhag 'n a chlamhan, 

Cha deanar eala de 'n ròcas, 

Cha deanar faoileann de 'n fhitheach, 

Cha deanar pithean de thòmas ; 

Cha mhò nitear sporan sioda 

De fhior-chluais na muice ; 

'S duilghe na sin fìlidh fior-ghlic, 

Dheanamh de chli-fhear gun tuigse. 

AN T-AIREACH. 

'S ioma crèutair th' anns an t-saoghal, 
Nach do smaoinich thu air fhathast ; 
Thar gach èisg 's tu 'n dallag mhugach, 
'S tu bhiast-shiùbhlach, 's tu mac-là mhaich ; 
Gur tu 'm broc thar loin a bhrèuntais 
Bhiodh a shròn 'n a chèir trì rkidhean ; 
A' mhial-chaorach do 'n ainm a' ghèur-lann 
'S olc an trèud a tha dhut càirdeach ; 
'S mur biodh grain do chàirdean fhèin ort, 
Cha deanainnsa, bheist, do chàineadh ; 
Gur tu 'n losgann, lìtheach, tàrr-ghlas, 



133 



'S tu màgan cealgach na dìge, 
Gur tu 'n t-snag a bhios ri cànran, 
A' snàgail 's a' màgail a' mhìlich ; 
Gur tu '11 t-seilcheag lìtheach, tharr-ghlas, 
'S tu bratag sgrathail an fhàsaich ; 
'S gartan bho 'n duilleacli a thàrrsainn 
Aon ni thàrras tu ad ìngnean. 
Gu 'n d' rinn thu air d' atliair dì-niheas, 
Dh' amhairc thu sìos air do nihàthair ; 
Bhrist thu 'n seanchus a tha sgribhte, 
An dèigh a dhionachadh 's na fàintean : 
Thug thu mionnan air a' Bhiobal, 
JSTach b' fhèarr do shinnsir na Satan, 
'S bhrath thu iad air bheagan cùinnidh, 
Mar rinn Iùdas air ar Slànuighear ; 
A' bhliadhna sin thàinig am Prionnsa, 
Bu shiubhlach thu feadh gach àite, 
Ad chlach-bhalg air feadh gach duthcha, 
Ag iarradh orr' tionndadh le Tèarlach, 
Ach, cho luath 's a thug e chùl riut, 
Thionndaidh an cù thar an nàdur ; 
'S cha bheairteas, ach sodal-cùirte, 
Chuir thu ghiùlan crois a' phàpa. 

I took down the following version of the last twelve lines a few 
years ago from John Macdonald, Bohenie, Braelochaber, "already re- 
ferred to :— 

Thug thu mionnan air a' Bhiobul, 
Nach b' fhearr do shinnsir na Satan ; 
Cha b' e 'n creideamh ach am brosgul, 
Chuir a ghiulan crois a' Phap thu. 
Bhliadhna sin thainig am Prionnsa, 
Bu shiubhlach thu anns gach aite : 
'If ad chlach-bhalg air feadh na duthcha, 
'G iarraidh orra tionndadh le Tearlach. 
Cha b' fhad a dh' fhuirich thu 'n taobh sin— 
Thionndaidh an cu ri sheann-nadur : 
Thairg thu bhrath air bheagan cuinnidh, 
Mar rinn Iuclas air ar Slanuighear. 



134 



AN AIRO. 

Oran air aisling a bhruadair duin' uasal araid gu 'n robh tuile ri 
tighin thairis air siorrachd Earraghaidheal, air son iad a dh' eirigh 
le Righ Deorsa. Agus 's e 's ainm do 'n oran an Aire. 

Fonn. — " Tuiteir lie V ainm do 'n /hear." 

'N dèigh dhomh tuiteam ann am chadal, 
Cliunnacas aisling chuir orm cùram : 
Guth 'g am mhosgladh suas gu sgairteil, 
Dol air theachdaireachd 'n uair dhùisginn. 

'S ged a chaidh mi 'm shuain gu h-òrdail, 
Mar bu chòir do 'n h-uile Criostaidh, 
Ghunnacas bruadar de dh-ion bòcain, 
Chuir air bhall-chrith m' f heòil a's m' fhiaclan. 

Gur h-e am Brigadier Gaimbeal, 

A mharbhadh an aobhar Eìgh Sèumas, 

A shumain mis' an raoir am chadal, 

Dol air theachdaireachd 'n uair dh' èirinn. 

Dh' earb e rium esan a ruighinn — 
Alastair* cridhe 'lean deònach 
Ei standard sin Phrionns Tèarlach, 
Dh' fhuilgeadh bàs as leth na còrach. 

Fear Airdslignis an t-àrmunn, 
Tha mi 'g ràdh, a's cha neach eile, 
'S ged shiùbhladh tu 'n Eòrp 's an Aisia, 
Fhir tha 'm chlàisdinn chaoidh na ceil e. 



* Alexander Campbell of Ardslignis, second son of Archibald of 
Ballimore, of the family of Lochnell. 



135 • 

Dli' earail an gutb. labhairt ris-san, 
A chlisgeadh fios chur air saoraibh, 
Dlieanadh gun fhàillinn deagli àrd-ramhach 
Eomh 'n tuil ghàbhaidh bha gu taosgadh. 

Is amlmil so a labhair mise, 
Gun ghnè cliur ris, no tlioirt bliuaithe ; 
Dh! earail mi air gu gèur, sgairteil, 
Dol mu'n teaclidaireachd ri luathair. 

Agus amhuil so thuirt an guth :— 

A Naoi Chaiinbealaich an àigh, 
Dean àirce dhut f hèin a bhios pailt ; 
Sàbhail do tlieaghlach gu luath, 
Tha 'n tuil-ruadh a' teachd air 'h-ais. 

Cha ruig i leas a bhi ro mhòr, 
'S na bitheadh i idir beag ; 
Ceithir cliiad làmh-clioille 's a dhà, 
'S biodh i cho làidir ri creig. 

Saor blio theaghlach Loch-nan-Eala, 
'S càil eile de dh-fhearaibh còire ; 
]STa leig duine steacli 's an luing so, 
Ghabh ùnnsa dh' ionmlias Eìgh Deòrsa. 

Paidhir de gacli seòrsa 's fhèarr, 
As gach nièur a chinn bho d' stoc ; 
Thoir cuide-riut anns an àirce, 
Tha muir-bhàite ri teachd ort. ' 

Ka Gàidhil le 'm b' ainneamh bhi rìoghail, 
Cba 'n 'eil niì-tlilacbd againn riutha ; 
Ach sìblise do 'rn b' àbliaist bbi dìleas, 
Tlioill sibh cìs thoirt dhìbh, 's ur bruthadh. 

K 



136 



Tog de d' mhobhsgaid, 's cuir ort surd, 
Air aire ùr a dheanamh suas ; 
Thig an tuilbhèum so cho cas, 
'S a thig fras à laoilleach fuar. 

Tha Dìoghaltas le guth àrd, 
Mar bha fuil Abeil 's an spèur, 
Ag ùrnaigh, 's ag iolach gu h-àrd, 
Gort a's plàigh tbeaclid air gach ere. — 

Air gacb ere a dhearg a làmb 

Anns na rinneadh òirnn a bhruid, 

De chreachadh, de losgadb, 's de dh' 

fhoirgneadh, 
'S cha chall leinn marbhadb acli mort. 

Thig so cho bras ri bèum-slèibhe, 
Sgrothaidh e leis gach ni thachras ; 
Gach neach a tha gu 'smior 'n a Eèubal, 
Lomaidh e gèur bho na clachan. 

Eàrcaidh an tnil 'n nair nach saoil thu, 
'J? ma dh' f haodte gur h-ann an diugh ; 
Tàrr leat do dhilsean 's gach caraid, 
'S Bàrr-na-carra 1 fàg am muigh. 

Na tugadh di-chuimhn' no mobhsgaid, 
Ort Loudon 2 f hàgail an dearmad ; 
'S fear eile ni mach am paidhre, 
Ge bu thraoiteir gheobh e tearmunn. 



1 Barnacarry, situated in the parish of Kilmore. 
8 John, fourth Earl of Loudon. 



137 



Tlioir dhacliaidh Dùghall a's Iain, 

'S gach fear tlia dligheach dhut teasraig ; 

'S de gach teaghlach eile càraid, 

Gu modh-sìolaich fhàgail beitir. 

Nsl toir neach air bòrd do d' leistir, 
Ach paidhir de f hleasgaichean calma , 
Na leig "gnè ianlaith a steacli ort, 
Ach gu teachdaireachd dà chaluman. 

Ceangail cu, a's cat, a's clach-inhuilinn, 
Mu mhuineal burrail Mhic-Nibhein ; 
Tilg sìos e le neart cudruim, 
An craos sluganach na dileann ; 

Air neo, uia 's e do thoil f hèin e, 
Cum e agad gu fèuni fithich ; 
'S biodh e cuide-ris a' chaluman, 
Gu 'n cuirt' air falbh iad 'n an dithis. 

Cùni ri Sir Dunnachadhi an cabin, 

'S buin gu còir ri Ionar-atha ; 

'S bho 'n bhios tu pailt de dhibh Fhrangaich, 

Cùm gun taing riu casg am pathaidh. 

Ma thàrras tu fear Choire-Chunna, 
Ka f kg fo chunnart nan tonn e ; 
Thoir air bòrd a steach an duin' ud, 
'S buin ris urramach, neo-lombais. 

Ma dh' fhairgheas tu Caiptin Dunnachadh,2 
Am measg an tromlaich a' tighinn, 
'G ad atach ag iarraidh bùird ort, 
Cuidhl' le sùrd a steach ad chridh' e 



1 Sir Duncan Campbell of Lochnell died 20th March 1765. 

2 Captain Duncan Campbell of Inveraw died in 1758 of wounds 
received at Ticonderoga. 



138 



Gacli aon duin' eile de 'n teaghlach, 
Na bi meagh-bhlà riu ad chridhe ; 
Thoir dhaibh teine, leaba, 's fàrdoch, 
Deoch, a's iàilte, 's mòran bidhidh. 

Tha 'n saighdear agus an Criostaidh ? 
An aon phearsa glirinn a' Chaiptin ;i 
'S de phongan rioghail cho luchdmhor, 
'S chaoidh gu 'n tuit e air a thapadh. 

Tha e cho mòdhar ri maighdinn, 
Sibhealta, caoimhneil, gun ghaiseadh ; 
Gun chaise, gun bhraise, gun straighlich, 
Làn de sgoinn ri uchd na gaisge. 

Tha e direach, rioghail, rùnach, 
Tha e fmghantach gun strògh ann ; 
Tha e cuimseach, glic 'n a ghiùlan, 
Flathail, cùirteil, gun ghnè mòrchuis. 

Tha e mèineach, iochdmhor, bàigheil, 
Tròcaireach càirdeach làn ath-truais ; 
Guineach ri naimhdean 's na blàraibh, 
Gus an tàrradh e fo smachd iad : 

An sin thaisbeineadh e tròcair, 
Do bhochdan fògarrach gach àite ; 
Cha chuireadh e 'n gnìomh an t-òrdugh, 
Bha bho 'n Fheòladair 'n aphatent. 

Beannachd nochd a's bhochd sin Mhùideart, 
Beannachd gach dùthcha ad chuideachd ; 
A bhrìgh nach do chuir thu le dòlas, 
Sean no òg clhiubh chum na h-uidil'. 



1 Capt. Duncan Campbell, afterwards of the City-Guard, Edinburgh. 



139 



Uime sin, Alastair ghaolaich, 
Gabh an caomhanach so 'd àrd-ramliaich ; 
'S gach aon duin' eile de a dhaoine, 
Fiach dhaibh aoighealachd a's cairdeas. 

An t-eitein glan, firinneach, "briglieil, 
Gun mholl, gun ghiamh, gun rùsg càtha ; 
Claidhean cho cruaidh, sgaiteach, rioghail, 
'S a thàirnteadh gu gnìomh le Teàrlach. 

Cha 'n fhèum iad leigheas no urchasg, 

No 'n cur am purgadair sàile ; 

Clio saor bho choire nan traoiteir 

'S ged bheirt' iad an raoir bho 'm màthair. 

Tighearna-nan-àrd, 1 ma tbachras 
E riut, 's e 'g aslacliadh didinn ; 
Tha e de 'n t-seòrsa gun truailleadh, 
Nach robh fuar do 'n Teaghlach Eioghail. 

Thoir dhàsan ionad clio taitneach, 
'S a bhios agad anns an àirce ; 
Biadli a's aodach, 's mòran dibhe — 
Giollaichd gu b-inicb do cbàirdean. 

Sgibinnis, 2 ged robb 'g ad fhaighneachd, 
Ei grìosad caoimhneis 's e gal riut ; 
Tearmann no iochd cba do tboill e, 
Na bi 'm foill da, thoir dha salunn. 

Ceangail bolla-lin mu mheadhon, 
Bbeir pian da 's dligheacb dh'a choire ; 
'S 'n uair bhios e de phlubraich curraidh 
Slaod leat gu h-ullamh a stigh e. 

• Donald Campbell of Airds. 2 Colin Campbell of Skipness died 
at Ardftn, Jura, 11th April 1756. 



140 



Cùm a mach fear Chnoc-buidhe,i 

'S guidhim ort na leig a bhàthadh ; 

Ceangail gu daingeann ris buoy, 

Bheir snàmh dha 'n uidheam a' chrà-gheoidh. 

'S 'n uair a nighear às anblas Deòrsach, 
'S an fhairg' air a leòn 's air a mheatadh ; 
Spìon a steach e, 's thoir dha cordial, 
A bheir beò e 'n dèis a shliobraich. 

Bidh tigh-Chaladair an dòchas, 
Gu 'n leig tbu air bòrd gu lèir iad ; 
Bho 'n tha 'n cogais teann 'g an sgròbadh, 
Nach e Deòrs' an rìgh, ach Sèumas. 

Ach coinseanicliim thu le li-òrdugh, 
An rìgh mhòir do 'n còir dhut gèilleadh ; 
Tilg a mach iad uiT air fleòdradh, 
'S àrcan mòr fo chòrr an sgèithe. 

Biodh sin mar phurgadair aca, 
Gu 'n glanadh, 's gu 'n cartadh bbo 'n òtrach ; 
An sin, 'n uair sgùrar iad bho 'm peacadh, 
Thoir gu caomh a steach air bòrd iad. 

Southall,2 fear-ainneart nam bantrach, 
JSTan dileachdan fann 's nan deòraidh, 
Iobair suas air altair Neptun, 
Air son a chreachan 's a dhòibheairt. 

An Dònullach Ileach, an rascal, 
An glagaire fada, bòsdail ; 
Thoir urchair dha chum an aigein, 
Gu leaba-chadail nan soman. 



1 Knockbuy, Lochflneside. 2 Duncan Campbell of Southall. 



HI 



Mac Dheòrs' big, ged thuit e 'in peacadh, 
Le ìmpidli prasgain 's le gòraich ; 
Leig plumadh dha chum an aigein, 
'S thoir gu grad a steach le d' ròp e. 

Spàrr Aisginnis 1 ami an tuba, 
'S fàg e fo luidreadh an anf haidh ; 
Biodh e 'measg nan tonn air uideal, 
Gus an caill e chuid de 'n aintheas. 

Glac air làimh Iain bàn na Coinnil, 
Mo dhìlsein coinnealach, gràdhach ; 
Thoir dha biadh, a's deoch, a's coiniul, 
Bola 's glome 's a' chabin. 

Richardson, grad-thilg thar stoc e, 
'S trie a thog dhuinn tosta Thèarlaich ; 
Ach, bho 'n shleamhnaich è 'n a chreideamh, 
Ascaoin-eaglais air a' mhèhieach. 

Ma thig a' bhan-bhàrd ad lionaibh, 
Osdag mhì-nàrach an Obain ; 
Ceangail acair rith' de bhrandaidh, 
d-u bhi toirt dhrama do na rònaibh. 

Ach ma chinneas i'na Iònah, 
'S a slugadh bed le muic-mhara ; 
Gu 'm meal i a cairtealan feòlain, 
Ach a sgeith air còrsa Chanaidh. 

i The Campbells of Asknish are sometimes called Macivers, and 
also Clan-Glasry.- They are descended from Iver, son of Duncan 
Lord of Lochawe. A branch of this family settled in Braelochaber, 
and are known there by the name of Claim a' Ghlasraich. From 
time immemorial, they were Leine-chrios Mhic-Mhic-Raonuill. 



142 



Cuir aghastair ri fear-Chruachain,i 
7 S le lunnaid cuir buarach mu 'cbasan ; 
Leig fotha sios gu dha chluais e, 
Gu glanadh an truaghain pleacaich. 

Ge toigh learn Cailein Gblinn-Iubhair,2 
B' fheàrr leam gu 'in b' iubhar 's nach b' 
fheàrna ; 

Bho 'n a tbrèig e nàdur a mhuinntreach, 
'S gann a dh' f haodar cuim thoirt dhàsan. 

Cuir baoiseid de dh-ionmhas Kìgh Deòrsa, 
De smior an òir mu ? tbeis-meadlioin ; 
'S ìobair e 'Neptun, ge searbh e, 
Mur grad-ainmich e 'n righ dligheach. 

Ach ma db' aidicbeas e pbeacadb, — 
Bhi cur as d' a rìgb 's d' a dbùthaicb, 
Cuir ball b-uige mach mar tbeacbdair', 
Spion a steacb air bàrr an t-sùigb e. 

Ionar-Easragain,3 am fleasgacb, 
Bha e leisg air dad de tbrioblaid ; 
Tboir dhàsan tumadb le beadradh, 
'S a chaoidb, na toir cead a ribeadh. 

Eadarlinn,* na cùm ris pàrladh, 
Biodh snàmh aige, no na bitbeadh ; 
Up a macb gu grad le d' làimb e, 
Tboir dha ànradb 's bàthadb rigbinn. — 

1 Capt. Dougald Campbell of Cruachan. 

2 Colin Campbell of Glenure, killed in the Wood of Lettermore, 
Appin, 14th May 1752. He was factor on the forfeited estates of 
Ardsheil, Mamore, and Callart. See his elegy by Duncan Ban. 

3 Colin Campbell of Edderlin. 

* Colin Campbell of Inveresragan, Ardchattan. 



143 



Ach ma lèughas tu aithre neo-chealgach, 
Gun dearmad 'n a ghnùis a' soillseadli ■ 
Thoir dlia teasraiginn a's tearmunn, 
Ged nacli e gu dearbh a thoill e. 

Mac a' phrobliaist Dunnachadh an daormunn. 

Tilg a mach an craos na mar' e ; 

Na toir dha cothrom no baoghal, 

A theasraigeas do 'n daoidh-f hear 'anam. 

Breab amach an trùilleach Melvin, 
Mar gu 'm pachdteadh cù gu siteg ; 
Na leig ròp no ball 'n a charaibh 
Air 'm bi dula, sgar, no sgitig. 

Lachann dubh Bhaile-Ghrogain, 1 

'jSF do chìnn làn crogain de phuinnsein ; 

Gun phàrladh, iomain gu stoc e, 

'S tilg 's a' bhàrr-rochd e le tuimhseadh. 

Bho 'n chaill e càirdeas gach tire, 
'fe gach Crìostaidh rioghail air thalamh ; 
Na toir fairge ghlas a's tir dheth — 
Dean iobradh do righ na mara. 

Gu 'm bu luaithid a ruigeas e 'n grinneal;, 
Ceangail clach-mhuilinn mu 'sgòrnan, 
Cù, cat, nathair, agus sionnach, 
Gu comunn a chumail gu pòit ris. 



1 Balligroggan, Southwest of Kintyre, 



145 



Caiptein Donnachadh Mac-a-Bhiocair, 
Na, f kg am measg nam bàrr-rochd e • 
Turn gu ciùin gu àit a' chrios e, 
'S thoir a chlisge steach air sgroig e. 

Achamhuilinn, 1 tilg 's an fheamainn, 
Gu deanamh do Neptun kelpa ; 
'S mur sluig e na gheobh 'n t-sàile, 
Sìor chùm ris an dài-fhear kelty. 

Mar sin agus Noble gocach, 
Am poca-croite bhios aig Iùdas ; 
Ge toigh le d' chàirdean a' phlàigli ud, 
Leig fo shàil' e le sàr sgiùrsadh. 

Ma chi thu ; n rìoglialacli diomhair, 
'S e fuireach gu cian an uachdar ; 
Ma sgairteas e Dia 's liìgh Sèumas, 
Spion le tèumadh steach air ghruaig e. 

Leigim fo bliinn do mhòr-thròcair, 
Gach. crè tha beò ann ad dhùthaich ; 
Achj cuimhnicli, f kg 's a' chomunn rònach, 
Gach Eèubal Deòisach nach tionndaidh. 

Gabh-sa mu thimchioll do ghnothaich, 
Gun mhoille, gun choinihearsp, gun f hàillinn; 
; S mar a dh' àithn am Brigadier, 
Air chionn na dile dean àirce. 

Glieobh thu cùirt a's mòran cliùtha, 
'S bidh tu buidheach air a dheireadh ; 
Faigh iarann, tèarr, a's buill bho Ghallaobh, 
'S dean aire de dharach Loch-Seile. 

l Achmillin, near Drimnin. 



144 



Clann-Chamrain agus Clann-Fhionghain, 
Olaidh gu h-ioninhuinn a mharbh-dheoch ; 
Bhrath e na cinn-f hsadhna thlachdmhor, 
Nach bu tais ri uclid nan garbli-chath, 

'S cinnteacli bidli a bkràthair Iùdas, 
Gu h-ùiseil an uchd Abraini, 
Ma tha dòchus aig an sgiùrsair, 
Anns a' cliùirt ud a bhi sàbhailt. 

Tighearna na h — tt — ch,i V olc e, 
Cha robh ann ach poca puinnsein ; 
Thoir burgaid shaoibhir dha de -n t-saile, 
A's sgob gun dàil a steach ad luing e. 

Dunnachadh buidhe Mac-an-Aba, 
Bha e lag-clmiseach 'n a chàirdeas ; 
'S nmr a bitheadh dhuinne beagan, 
Cha bu leisg leinn thu 'g a bhàthadh. — 

Acli, de tlioradh an t-seòrsa de 'm beil e, 
'S gu 'n ionnsaicbt' eilein na b' fheàrr dha ; 
Thoir de 'n uisge shaillte 'leòir dha, 
'S tarrainn beò a steach do 'n aire e. 

Achachrosain. 2 chionn a chrostachd, 
Ceangail air sgroig ris an luing e ; 
'S 'n uair bhios e rèicil 's ag osnaich, 
Slaod a steach am poca puinnsein. 

Ach mur sguir e 'n sin de 'chrostachd, 
'S mur a h-òl e tosta Thèarlaich ; 
Spàrr gu daingeann ann am poc e, 
'S tilg a mach thar stoc am mèiiieach. 

1 John Csmpbell of Otter, died 27th September 1763. 

2 Captain Dougald Campbell of Achachrossan, see p. 66. 



146 



DIOMOLADH CHABAIR-FEIDH. 

Fonn. — ' ' Cabar-Feidh. ' ' 

Gu 'm beil mi air mo bhodhradh, 

Le toghnadh na h- ealdhainich ; 
Bhi falbh air feadh an t-saoghail. 

Mar ghaoith chruaidh 's i sgalanta ; 
Ged dh' èireadh Tarla Shiphort, 

'S gach ni mar a ghealladh leis, 
Tha line anns an righeachd 

A bheireadh cis a dh-aindeoin d' e. 
Cha J n èireadh leat fir Mhùideart, 

'S cha V fhiù leo bhi 'n ceangal riut; 
Gur mòr tha 'bhrigh do bheòil-sa 

'X a chòmhradh ro leamhanach ; 
Ach c' kit' an d' f huair thu dh' aodann, 

Ged dh' aontaich do theanga leat, 
Na chruinnicheadh am pòr.ud, 

Sàr bhòcain 'n uair chreanaicht' iad. 

Cha 'n èireadh leat fir Shlèite, 

'S na 'n èireadh b' e 'm breamas e ; 
Le.'n aigne uasail, uaibhrich, 

Gu tuaireap 'n uair chreanaicht' iad ; 
Le 'n òigridh sgairteil, ghruamaich, 

Cho luath ris an dealanach ; 
Gu 'n sgoilteach iad triath Shìphort, 

An latha strìth no fìonnachais, 
Cha 'n f haod mi sheachnadh 's an dol seachad, 

Gun a ghlacadh farascla ; 
Càil a' Mharcnis air sgàth facail, 

A's lagh ceart 'n a mhearachd leis, 



147 



Ag coimeas Shìphort ri neart righeachd, 
Ann an gniomli no 'm fearachas ; 

Le 'r leanrnhuinn bhuig gun eòlas, 
A's mòran d' i ro aineolach. 

Acli ar leam f hein gur gòrach, 

A dh' f hògradh Mac-Cailein leibh ; 
'S gur sgèul e cbaidb bbo cbòmbstrìtb, 

Gur cònspunn air aineol e. 
Le cbinneadh lìonmbor, làidir, 

'S iad dhàsan cbo carantach ; 
Na 'm faiceadh sibli air blàr iad, 

Bu nàr dhuibb comb-tharrainn riu. 
Acb c'àit' an cualas riabb ur cruadal, 

Ged tbà sibb 'n ur sluagh ioniadaidh Ì 
Le 'r feacbd tuatbacb 's iad neo-bbuadbor, 

'S gainne cruas no giorrag leo ; 
Ged tba sibb làidir, lìonmbor, làsdail, 

'S sibb gu sàsta, cilleineacb ; 

taobb muigb de 'n bbrataicb Shàilich, 

Gu'n d' fbàg sibb air Sliabb-'n-t-Siorra i. 

Gun tigb'n air fine sònraicbt', 
• Tba ioma seòrsa bbarracbd orr', 
TbaLL 's a bbos 's an rigbeacbd, 

Leis nacb b' f hiù dol 'n coimeas riu ; 
Tba tigbearnan an taobh so, 

Gu 'm faodainn dol am barantas, 
A nocbdadb ribb an aodainn, 

Ged tba sibb daoineacb, fearannacb. 
Tba iad gu meargant, leargaidb, fe&rgacb, 

Dàna, gu garbh, guinideacb ; 
Ei ucbd naimbdean 'n am advance, 

Ceannsgalacb, cruaidh, curanta ; 



148 



lad mar dheann-dubh, làidir, neinihneach, 

Sùnntacb an càs fuileachais ; 
Mar thorann eas le beanntan, 

Gu 'n cluinnteadh foirm an gunnaichean. 

Ach cuiridh mis' thu 'n cuimbne, 

A's cluinn mi le foighidinn, 
JNa cbuireadh tu 's an tuimhnich, 

Ge bruidhneach ro labbar tbu ; 
An cual tbu làtb' Allt-Eire, 

Bu chèiteil cinneadb d' atbar ami, 
Gu 'n d' fbuair sibb ann ur dèuchainn, 

Bho 'n drèam nacb èuradb fbatbast sibb. 
Gbabb sibb maoim an àird' an t-slèibhe, 

Bac-an-f hèidh, cba gbabbadb sibb ; 
Air bheag fèum an càs Bigb Tèarlacb, 

Lom-lan oillt' a's gealtaireacbd ; 
Gbuil na spèuran, sgeith na rèultan, 

'G eigheacb ribb bhi atbaiseacb ; 
'S ann theab sibb ruitb do 'n Eipbit, 

Na 'm bu talamh-rèidb bu ratbad duibb. 

Acb lèugb thus' eachdraidh Mhontròse, 

Ma sbaoil gur bòsd a tb' agamsa 
A's cinnidb tu 'n sin na's eòlaicb' 

Air seòladh a' bbatailte : 
Mu 'n d' tbàinig Morair Gordon, 

No duine, 'chòir na sabaicle, 
'S ann thug sibb slinnein còmbluath — 

'S cba mbòr chaidb beò dbachaidh dhibh 
" Theicb iad uile, cba d' rinn fuireach, 

An treas duine bh' acasan ; 
Mar f bear do 'n èirich, le trom-cbrèucbdan, 

Dol fo gblèus na sabaide ; 



140 



As an dèigli air feadh an t-sleibhe, 

'S càcli 'n an dèigli 'n am baidealaieh, — 

'S aim thug iad dhibh buaidh-làrach, 
'S rinn iad àobhar-magaidn dhibh. 

Bha Frisealaich 'g ur còmhnadh, 

A's ionia seòrs' a bharrachd orr'; 
Blia Ionar-Ms gle dliòni^ail, 

Le mòr-sliluagh a' ghearrasdain, 
Acli 's aon clieithir cbiad 'n an ònar, 

A blia fo òrdugb Alastair,* 
Thug bristeadh às ur mòr-shluagh, 

'S bha ioma spoltadh salach ann. 
Ma ghlac thu 'n cuidseal, 's fèumail dutsa, 

Bhi gu purpail ceannardach ; 
'S ma 's fear steids thu 's f heairrde' thu èideadh, 

'S ioma spèic a bheanas dut ; 
Bho 'n 's pailt' èucoir leat na rèusan, 

Tha do chrèuchdan salach dheth \ 
Tha chuis ud air a còmhdach, 

Bho'n 's e 'm bòsd a chanadh leat. 

Seinnear pìob dhuinn, 's lìonar pios duinn, 

'S cuireamaid sios gu tartarrach, 
Air òl fion an ainm an ti ud, 

Dh' òrduich prìs nam brataichean ; 
Cha dean priob a chur gu h-ire, 

An tosta rioghail againne ; 
Ach togamaid le foirm i, 

Le stoirm a's le beachdalachd. 
A shiol nan Colla trèubhach, 

Le 'n èighteadh na baitealan ; 



* Alastair mac Cholla Chiotaich. 



150 



Bho 'n thàrladh dliuinn bhi 's tavern, 
Gun bhàirlinn, gun teachdaireachd ; 

Gu 'n òlamaid gu h-òrdail, 

Gu mòrchuiseadh, smealparra, 

Deoch-slàinte 'n leòghainn loinnich, 

I\ T ach maoimeadh romh 'n t-snapaireaclid. 

Deocli-slàint' an leòghainn thrèin, clialm', 

A's èugsamhuil spraicealachd ; 
JSTa 'n tigeadh do chinn-f headhna, 

Bu mheadhrach ur brataichean ; 
Cha b' f hiamhach sibh J n ur campa, 

Measg Ghall feadh nam machraichean ; 
'S cha bu chabar stàngach, 

Gun taing bheireadh snasadh oirbli. 
Thaiadguh-oirdheirc, gèurbharr, corr-shleagh, 

Teinntidh for-dhearg lasarach ; 
'S iad mar stoirm air mhire-chonfhaidh, 

'S làinn 'n an dòrn gu spealtaireacbd ; 
Le 'n geur-chalg a' sracadli blialg 

Gearradh cheann a's chorpanna. 
Cha bu Chabar-fèidh nan gleann, 

A' ruith 'n a dheann bu choltach riu. 

'S e 'n leòghann rìgh nan ainbhitfi, 
Air ainmealachd a's urrantachd 3 

Air churantachd 's air cliruadal, 
Air uaisle 's air urramachd ; 

Air dhuinealachd, 's air ghairgead, 
àm fèuma, ro fhuileachdach. 

Gu cùmpach, neartmhor, fusgailt, 
Gu luath-chreuchdach, fulangach. 



151 



'S math do shuaicheantas 's a' bhrataich, 

Dosgach, casgach, cumasgach ; 
Gu'n èireadh sgairtealachd 's gach neacli, 

Ei faicinn ceart do clmlaran ; 
uair a dhearcadh tu glè cheart, 

'S a bhiodli tu 'd bheachd gu furachail, 
Gu'n dùisgeadh braise, gun bhonn tais' 

Le bairachd spraic' 's a h-uile fear. 
'S tur fallain gath an leoghainn, 

Ei sròl a' chroinn bhaidealaich. 
Bu mhèarsail, stàtail, òrdail e 

dòrn an laoich aigeannaich ; 
Air itealaich gu cruadal, 

Dearg ruadh mar bliàrr lasarach, 
Gu 'n cuireadh stoirm le sgeimhle, 

Siubhal-sìth fo 'r casan-se. 

Gach neacli sunntach sios do 'n iorghaill 

Le 'n cuilbheirean acf huinneach ; 
lead na luaidhe, sgread nam faobhar, 

Surd neo-chaomh air sracaireaclid ; 
Bidh lannan dùbh-ghorm dol gu 'n dùlan, 
* Gearradh smùis a's aisnichean ; 
Bidh fann-ghal truagh air feadh na h-àrfhaich, 

'S gearan cràiteach, acaineach. 
Bidh gaorr a's eancliainn aim 'n an sgiodar, 

Le gliogartaich dhagaichean 
Cìnn 'g am pronnadh, cuirp 'g an tolladh, 

Lainn ri ciogladh aisnichean ; 
Pìcean gèura 'g am bualadh, 

Ei tarrainn suas gu speacharra, 
Leis an aitim bhiodh 's an f huathas, 

'S riabh nach d' fhuaras ceacharra. 



152 



Na fir chomasach 'n an sonna, 

Le frois a' tolladh phearsanna, 
Dh' fhàs gu somalt air a' choinnimli:, 

Am bi sonnadh chlaigeanna ; 
Sheinnteadh ponga air chlàir loma, 

'S piob a' pronnadh chaismeachdan ; 
Gu 'n cuirteadh anail anns na niairbh, 

A' dol gu foir-ghlèus gaisgealachd. 
Tharrainn thu le d 1 bhòilich, 

Clann-Dònaill an coimeas riut ; 
Ma 's fear thu bhios ri òran, 

Bi eòlach mu 'n can thu e ; 
'N am faiceadh tu Didònuich 

Am pòr ud 'n uair tharrainn iad ; 
Cha 'n aithnicht' duine beò dhiubh, 

Seach leòghainn a's nathraichean. 

An tùs an latha, bualadh catha, 

'G an crathadh gu rucasach ; 
Le trèun-lamhan, 's le gèur-chlaidhean, 

Gearradh cheann a's chuisleannan ; 
Eìgh ! b' ait an aighir bhi 'g an amharc, 

Gach saoidh 's gach flath a' tuiteam dhiubh; 
'S gach trèun-laoch co-bhras gu fèum dhiubh, 

'S gun Cheann-an-fhèidh 'g an cuideachadh. 
Ach mu dhèighinn Ceann-an-fheidh, 

Ghèarr e lèum, 's cha b' fhuilear dha ; 
'S ioma miolchu bh' air a dhèigh, 

Le 'n ruith thrèin 's le 'n gunnaireachd ; 
Ach, theich esan so ro ghlèusta, 

Mar bu bhèus a h-uiF uair dha • 
Cha robh de thrupairean an Alba 

Bheireadh calg no honnadh as. 



153 



Meirghe a' Chabair thàrr i as, 

Gu 'n d' thug i mach 'n a buidealaich ; 
Cha d' rinn i stad gus 'n d' ràin' i Peairt, 

Euith gu bras an uidil ud ; 
Spàrr an i-ensign i'na acblais 

Mar gu 'in paisgteadh cuigeal leis ; 
Cha robh bean Lot 'n am measg gu lèir — 

Sùil 'n an dèigh cha tugadh iad. 
Gu 'n bhodhair thu mo chluasan, 

Tha d' fhuaim ann mar dhrumaichean ; 
Bho 'n thog thu do cheann era each, 

Na 's àirde na bhuineadh dhut ; 
A' smèarsadh Earraghàidheal, 

'Sa Thorc-nimh' ri sgàth chularan ; 
Gu 'n sgoilteadh Ceann-an-fheidh leis, 

'G a rèubadh 'n a churagan. 

Gu 'm beil mi air mo ghèisgeadh, 

Le reicil 'n daimh Charrannaich, 
Gun f hios nach ann 's a' bhùireadh, 

Air thus thig do mhearan ort ; 
Ma theannas tu ri bùirich, 

Ri ùinich, no langanaich ; 
Einn Dia dhìot creutair fiadhaich, 

Eo fhiamhach gu carachadh. 
Ach 's beag bu chòir do fhear do chàil, 

Bhi labhairt an càs batailte ; 
Ged nach faiceadh tu do nàmhaid, 

Ach air fair', gun starta tu ; 
'S ann thug ur càileachd amis a' chàs ud, 
\ Bàrr air geàrr nam machraichean ; 

Gu 'm foghnadh aon lasag fhùdair 

Chur sgeimhle dlùth fo 'r casan-se. 



154 



Dùm do bhilean, 's gun thu 'd fhilidh, 

Tog de d' learan spaglainneach ; 
Phocain ghiorraich, thoir ort tilleadh, 

Tha 'n Torc-nimhe bagradh ort ; 
Tha saod-millidh air do chinneadh, 

Mu 'n f hine ud a thachair riut ; 
Gur mairg bheir cuilgein às a spiolainn, 

'N àm bhi sireadh sabaide. 
Ach 's olc a bhagair thu cho gòrach, 

Air an leòghann againne ; 
Crèutair aigeannach tha sònraicbt' 

Ri uchd-gleòis 'n uair tbachradh e ; 
Lean buaidh-làrach anns gacb càs leis, 

Mar b' àbhaist 's bu chleachdadh leis ; 
Gu 'm maoimeadh fèidh na h-Alba, 

Romh 'charbad na 'n casteadh air. 

'S trie a theich romh d' dhèudaich, 

Na creutairean bu churaidsich ; 
Am pòr bu ghann do sbealgairean, 

A shealg anns na mullaicbean ; 
'S ann latha Sheriffmuir, 

A sgiùrs thu na h-urad diubh ; 
'S gu 'n 'thàrr a steach do Shmibhla 

Am fuighleach a dh' fhuirich dhiubh. 
Ha 'm faiceadh sibh 'n damh-Sàileach, 

Le bhàrr àrd 's le ghliogadan ; 
An còmhlan glas fo 'n armaibh, 

Fir chearbach nach misneachail ; 
Cha shaoileadh fear ri shealltainn, 

Gu 'n robh foill no bristeadh ann ; 
'S ann thàrr e mach air as an rang, 

'S an ruaig gu teann ri easgaidean. 



155 



Ma ni sibh tathaich amis an rathad, 

Gheobh sibh caithream ghreadanach ; 
Le roinn 'n a deannaibh dol gu'r sgamhain, 

A' lèum a maide feadanach ; 
Gheobh sibh doinionn bho Ghleann-Gairidh, 

Bho chaithrim na deas-làimhe ; 
'S bho theanchair 'n leòghainn bhèucaich, 

'S Cabar-fèidh cha teasraig sibh. 
Bidh sibh f hathast mar is cathair, 

Ann an tathaich eaglaisean ; 
Le gàir-chatha, 's le ceann-claidhimh, 

Cur gu Brathainn teicheadh oirbh ; 
Cruaidh 'g ur caitheamh, sios 7 g ur sgathadh, 

Sìorradh lamhan 's easgaidean ; 
'S gur lìomhor pìob bhios 'g èigheach : 

Ratreut air a* Chabar ud ! 



MOLADH AN LEOGHAINN. 



Failt' an leòghaiim chrèuchdaich, 

Is èugsamhuil spracalachd ! 
'Nuair dh' èireadh do chinn-fheadhna, 

Bu mheadhrach am brataichean ; 
'K uair chruinnicheadh gach drèam dhiubh, 

Gu ceannsgalach tartarrach, 
Bhiodh pronnadh agus calldach, 

Air naimhdean a thachradh riu ; 
lad gu h-oirdheirc air bhàrr còrr-ghleois, 

Teinteach, foir-dhearg, lasrachail. 



Eonn. — " Cabar-feidh: 





156 



'S àrd an stoirm air mhire-chonf haidh, 
'S lainn 'n an dòrn ri spealtaireachd ; 1 

Le 'n gèur chalg a' sracadh bhalg, 
Ag gearradh cheann a's chorpanna ; 

Cha shluagh gun chruaidh, gun cheannsal, 
Le 'n lann "bheireadh fosadh orr'. 

Dùisg, a leòghainn èuchdaich, 

'S dean èirigh gu farumach ; 
Air brat ball-dhearg, brèid-gheal, 

'S fraoch-slèibhe mar bbarran air ; 
Tog suas do cheann gu h-eutrom, 

'S na spèuran gu caithriseach ; 
'S thèid mi fhìn cho gèur 

A's a dh' fhèudas mi 'd arrabhaig \ 
Togam suas do mholadh priseil, 

'S do cheann rioghail, farasda. 
Cha 'n 'eil ceann no corp 's an righeachd, 

An cruaidh-ghniomh thug barrachd ort ; 
An ceann cruadalach, àrd, sgiamhach, 

Maiseach, f ior-dheas, arranta, 
'S trie thug sgairt ri uchd an fhuathais, 

Ei àm luchd d' f huatha tarrainn riut. 

Co b' urrainn tàir' no dibhleachd, 

Gu dilinn a bharalachadh % 
~No shamhlaicheadh riut mi-chliu, 

A righ nan ceann barrasach 1 
A chrèutair ghasda, riomhaich, 

'S garg f ior-dheas do tharrainn-sa ; 
Air brat glan de 'n t-sioda, 

Ei min-chrann caol, gallanach ; 
E ri plàpraich ri crann brataich, 

A' stalcadh chas gu h-eangarra ; 



157 



'S còmhlain ghasda làn de gliaisge, 

Teanal bras gu leanailt ris ; 
Fearg gu casgairt 'n an gnùis dhathte, 

Fraoch a's fras gu fearachas ; 
Bhiodh sgrios a's lannadh sìos 

Air luchd mì-rùin a bheanadli dhut. 

Cha robh gorta-gleòis 

Air an t-seòrsa bho 'n ghineadh tu ; 
An drèani rathail, nihòrchuiseach, 

Chòmhragach, iomairteach ; 
Bn glmnnach, dagach, òr-sgiathach, 

Gòirseideach, nimheil iad ; 
Bu domhain, farsainn, crèuchdach, 

Cneidh èuchdach am fìrionnach ; 
Iad gu sùrdail losgadh fùdair, 

Toit a's smùid bho lasraichean ; 
Na fìr ùr-gheal, lùthmhor, 

A gliearradh smùis a's aisnichean ; 
Lannan dùbh-ghorm, gèura, cùl-tiugh, 

glaic nam fiùran aigeannach ; 
A' sgoltadh chorp a sìos gu'n rùmpaill, 

Sùrd le sùnnt air sracaireachd. 

'S foinnidh, fearail, làdir, 

Cuanta, dàicheil, cinneadail; 
Sliochd nan Colla làmh-dhearg, 

'S iad làn de àrd spiorad, 
A's cho dian ri lasair clirà-dheirg, 

'S gaoth-Mhàirt ag cnr spionnaidh innt' 
Gnn mheang, gu mheirg, gun f hàillinn, 
ur càileachd ged shirteadh sibh ; 



158 



Na fir chogach, thèid 's na trodan, 

Nach biodh romh lotan giorragach ; 
Nach iarr brosnadh ri àm casgraidh, 

A phronnadh chorp a's mhionaicheari ; 
A' sgathadh cheann, a's làmh, a's chas diubh, 

Anns an toit le mire-chatn ; 
Na fir blièura, thrèun-fheardha, 

Ghèur-armach, f hineadail. 

Cinneadh maiseach, treubhach, 

Nan reidh-chuilbheir acf huinneacli : 
Nach diùltadh dol air gblèus, 

Ei àm fèuma gu grad-mharbhadh ; 
Madaidh a's ùird ghlèusta, 

Gu bèumadh nan sradagan ; 
Ag conas dearg ri cheile, 

Cur èibhlean gu lasraichean ; 
Frasan dealanaich dearg pheileir, 

Teachd bho 'r teine tartarrach ; 
A' spadadh, a' pronnadh, a's a' leadairt 

Nan corp ceigeach, casagacli ; 
Lannan dùbh-gliorm d^l gu 'n dùlan, 

Gearradh smùis' a's aisnichean \ 
Aig na trèunaibh cruaidh-bheumnach, 

'S luatli 'bhualadh speachannan, 

Clann-Dònaill tha mi 'g ràdhainn, 

An sàr chinneadh urramach ; 
A's trie a fhuair 's na blàraibh, 

Air nàmhaid buaidh-iomanach \ 
lad feardha, tapaidh, dàna, 

Clio làn do nimh ghuinidich 



159 



Ri nathraichean an t-sleiblie, 

Le '11 gèur-lannaibh fulangacli ; 
lad gu sitheach, glèusta, cas-luath, 



Rùnach, bas-ìuath, fulasgach ; 
Cruas na creige, luas na dreige, 

Chluinnteadh fead am builleaiman ; 
Na, fir dhàna, lùthmhor, nàracli, 

Fhoinnidh, làidir, urranta ; <wf 
Clio garg ri tuil-mhaoim slèibhe, 
No faloisg glièir nam monaidhnean. 

A charraig dhaingeann, dhìleant', 
Nach diobar gun acarrachd ; 



Gluais suas gu spòrsail, rìoghail, 

Eomh d' mhilidhean gaisgeanta ; 
'S iad mire geal na cruadhach, 

Gun truailleadh, gun ghaiseadh iad ; 
'S bòcain a chur ruaig iad, 

Bheir buaidh le 'n sluagh bras-bhuilleach ; 
'S ioma fleasgach cùl-bhuidh, dòid-glieal, 

Is garbh dòrn a's slinneinean ; 
Dh eireas leat an tùs na còimhstrith, 

M còmhrag mhion-bhunailtach ; 
lad gu bonn-mhall, bas-luath, cròdlia, 
Sàitheach, stròiceacli iornairteach ; 
A' dol si os ann an àm tèugbhail, 
A's leòghann-bèic air mhire ac\ 

A leòghainn bhèucaich, ghruamaich, 
'M beil cruadal air tuineachadh ; 
Is trie a dhearbh an cruaidh chuis, 
na buan-ruagaibh cumasgach ; 




160 

An uair a spailpteadh suas thu. 

Le d' bhuaidh ri crann fulangach, 
Chiteadh confhadh ruaimleach, 

An gruaidhean a h-uile fir ; 
'S daingeann, seasmhach raing do fhleasgach, 

'N uair bhiodh deise tarrainn' orr', 
Cha toir eagal nàmliaid eag annt', 

'S iad mar clireig nacli caraicheadh ; 
'S glan an preas iad, chaoidh cha teich iad, 

'S fìodh nach peasg de 'n darach iad, 
'S trie f huair sibh air ur nàmhaid, 

'S na blàraibh buaidh chaithreamach. 

Na 'n tigeadh ortsa foirneart, 

Gu d' leòn, bho chrich aineolaicli ; 
Coigrich le rùn dò-bheairt, 

Gu d' chòir thoirt a dh-aindeoin diot ; 
'S ioma làn cheann-ìleach, 

'S lainn lìomhaidh 'm beairt dhainginn ann, 
A thàirneadh suas ri d' shìoda, 

De d' f hìor fhuil, gu d' anacladh ; 
Fuirbidhean comasach nach cromadh, 

Eomh fhrois tholladh phearsanna; 
Nach biodh somalt dol air cholluinn, 

'N àin bhi sonnadh chlaigeannan ; 
Crùnluath lomarra 'g a phronnadh, 

Air pìob lonnaich, thartarraich ; 
A chuireadh anam anns na mairbh, 

A dhol gu fear-ghlèus gaisge leo. 

Stoc Chlann-Dònaill dh' èireadh, 
Le 'n gèugaibh 's le 'm meanganan ; 

B' i sid a' choille cheutach, 

A b' èugsamhail 's bu cheannardaich , 



161 



'N uair thàirneadh iad ri chèile, 

Gach trèubh dhiubh gu fearachail ; 
'S mairg a spioladh fèusag 

An Leo g' a ghreannachadh : 
Bhiodh cìnn a's dùirn 'g an sgathadh dhiubhsan 

Ann an dùiseal lannaireachd ; 
Fuil ri fèur-imeachd 's ri srùladh, 

leadh nan lùb 's nan camhanan ; 
Bhiodh lannan lotach, dùbh-ghorm, 

Cur smùidrich de cheannaibh Ghall ; 
A's caoidhrein cruaidh a's rànaich, 

'S an àrf haicli gu gearanach. 

C' aite 'm beil 's an rìgheachd, 

Am fear-ghnìomh thug barracbd oirbh ? 
No bhrosnaicheadh chum strìth sibh, 

A mhìlidhean bearraideach 1 
Na tuirean sgairteil, prìseil, 

De 'n f hìor chruaidh nach fannaicheadh ; 
Do 'm b' àbhaist a bhi dìleas, 

'S nach dìobradh na ghealladh iad ; 
Gadhair-chatha thèid mar shaighid, 

$ìos le 'n claidheamh-dealanaich ; 
Nach toir atliadh gun dad athais, 

Gus an sgath iad bealaich romp'; 
Cuirp 'g an sgathadh, cruaidh 'g a crathadh, 

orra pathadh falanach ; 
Cluinnear fead ur clàidhean, 

Truagh-ghàir agus langanaich. 

Tha ioma mile 'n Albainn, 

De gharbh-f hearaibh fulasgach ; 

'Shliochd Ghàidhil-ghlais a's Scòta, 
Thig deònach mu 'r cularaibh ; 



162 



Gu 'n tig iad le rùn cruadail, 

'S gu 'm fuaigh iad gu bunailteach 
Ei teanchair garg an leòghainn, 

? S ri spògaibh dearg, fuileachdach. 
Togaibh leibh gun aire, gun easbhuidh, 

Trom f heachd seasnxhach, cunbhalach, 
De laochraidh dheasa, shùnntach, threasail, 

Thèid neo-leisg 's an iomairt-sgleo ; 
Cha 'n f hacas riabh na suinn 'n an geiltibh, 

Dol an teas nan cumasgan ; bc^^jtAf 
Teicliidh iad bho 'r stròicibn, 

'S bho 'r sròlaibh breac, duilleagao.h. 



IORRAM. 

Gur neo-aoigbeil turus-Faoillich, 
Ged bhiodh na daoine tàbhachdach. 

An f hairge molach, bronnach, torach, 
Giobach, corrach, ràpalach. 

'S cruaidh ri stiùradh bial-mhuir dhùldaidh 
Teachd le briichdail chàrsanaìch. 

Cladh a' chùlain, clia b' e 'n sùgradh, 
'S e ri bùirein bàcanaeh. 

An cùlanach fhèin cha'n e ? s f hasa, 
Agus lasan àrdain.air. 

Teachd gu dlùtli an dèigh a chèile, 
Agus gèumraich dàr' orra. 



163 



An fhairge phaiteach 's a bial farsainn, 
Agus acras àraidh oirr'. 

'S mairg a choimeas muir ri mòintich, 
Ged bhiodh mòr-shneachd stràct' oirre. 

Neòil ag gealladh oidliclie salaich', 
Gun aon cliala skbhailte. 

Dùbh-thrath dorcha gun dad gealaich' — 
Oirthir aineoil, àrd-chreagach. 

Gaotk a' sèideadh, muir ag èirigh, 
'S fear ag èigheach àrd-ghuthach : 

" Sid e tighinn 's cba'n ann righinn, 
Cròch-mhuir frithearr', bàsanach, — 

Cùm ceann-caol a fìodha dìreach 
Ki muir dbìth-luinn, dhàsanaich." 

Acb dh' aithnich sinn gu'n 'sheòl sinn fada, 
Macli 's an tabh, 's bu gbàbhaidh sin. 

'S leag sinn a croinn a's a h-aodach, 
'S bu ghnìomb dhaoine càileachdach. 

Chuir sinn a mach cliathan rìghne, 
A's bu ghrìnn an t-àlach iad. 

'S shuidh orr' ochdnar shonna troma, 
'S sgoilteadh tonnan stàplainneach. 

Hèig air ch.na.gan, hùg air mhaidean, 
'S cogull bhac air àbranan. 



164 



lad a' mosgladh suas a chèile, 
'S inasgadh trèun air sail' aca. 

Sgionan locrach ràmh a Lochlunn, 
Bualadh blioc air bàirlinnean. 

lad a' traoghadh suas na dile, 

Le neart fhlor gharg ghàirdeinean. 

Cathadh-mara, 's marcachd-sine, 
'S stoirm nan sion 'g an sàrachadh. 

Lasraichean shrad teine-sionnachain, 
Dearg bho'n iomradh chàileachdach. 

lad ag obair as an lèintean — 
Hùg a's thèid, 'g a ràdhainn ac'. 

Iorram àrd-bhìnn shuas aig Eumann, 
Ann an clèith ràmh bràghada. 

Aonghus mac Dhonnachaidh d'a rèir sin, 
High ! bu trèun a thàirneadh e. 

Blia fuaini aon-mhaide air chlèith ac', 
Bualadh spèicean tàbhachdach. 

Ràimli 'g am pianadh, 's fir 'g an spionadh 
'N glacaibh iarnaidh, àrd-thonnach. 

Gallain chiatach, leobhar-liaghach, 
Fuirbi dian ; g an sàrachadli. 

Lunnan mine, 's dùirn 'g an sineadh, 
Seile sios air dheàrnaichean. 



165 



Muir ag osnaich shuas mu toiseach. 
Cliuip-gheal choip-gheal ghàir-bhèucach 

Suas le sgùradh, saidh ri bùirein, 
Le sìor dhùrachd sàr-iomraidh. 

Slabhraidh cliùirneineach ri dùrdail 
Shìos, rinn stiùir a fàgail ann. 

Gaotli 'n a deannan 's i ri feannadh 
Nan tonn ceanf hionn, ràsanach. 

Na fir lùthmhor 'n dèigh an rùsgadh, 
Cur nan smùid de 'n àlaichean. 

Chaoidn cha mheataicheadh am misneach, — 
Na fir sgibidh, thàbhachdach. 

Eìgh an eagail — Neptun ceigeach, 
Ei sìor-sgreadail — " Eàthar sibh !" 

Gu 'm b' f hàth uamhainn, muir ri nuallraich, 
'S cathadh-cuain a' stràcadh oirr'. 

Ghuidh an sgioba gèur na dùilean ; 
'S f huair an ùrnaigh gràsan daibh. 

Smachdaich JEolus na spèuran, 
'S a bhuilg-shèididh àrd-ghaothach. 

'S gu 'n d' rinn Neptun fairge lomadh 
Mar bhiodh gloine-sgàthain ann. 

Sgaoil na neòil bha tonn-ghorm, ciar-dhubh, 
'S shoillsich grian mar b' àbhaist d' i. 



166 



'S mhothaich an sgioba do f hearann, 
'S ghlac iad cala sàbhailte. 

Ghabh iad proinn, a's deoch, a's leaba, 
'S rinn iad cadal sàmhach oirr'. 



BIRLINN CHLANN-RAONUILL. 
I. BEANNACHADH NA LUINGE. 

Gu 'm beannaicheadb Dia long Chlaim-Kaonuill, 

An ciad là a chaidh air sàile. 
E fhèin 's a threin-f hir 'g a caitheamh, 

Trèin a chaidh thar mathas chàich. 
Gu'm beannaich an Comhdhia naomh a 

Iunrais anail nan spènr. 
Gu 'n sguabteadh garbhlach na mara, 

Gu 'r tarrainn gu cala rèidh. 
Athair a chruthaich an f hairge, 

'S gach gaoth shèideas às gach àird', 
Beannaich ar caol-bhàrc J s ar gaisgich — 

Cum i f hèin 's a gaisreadh slàn. 
A Mhic, beannaich f hèin ar n-acair, 

Ar siùil ar beairtean, 's ar stiùir ; 
'S gach droinip tha 'n crochadh ri 'crannaibh, 

J S thoir gu cala sinn le d' iùl. 
Beannaich ar rachdan 's ar slat, 

Ar croinn 's ar taoda gu lèir ; 
An stadh ; s ar tarrainn, cùm fallain, 

'S na leig-sa 'n ar caraibh bèud. 



167 



An Spiorad Naomli biodh air an stiùir, 
Seòladh E 'n t-iùl a bliios ceart : 

Is eòl da gach long-phort fo'n ghrèin — 
Tilgeamaid sinn f hèin fo 'bheachd. 

IT. BEANNACHADH NAN ARM. 

Gu 'm beannaichèadh Dia ar claidhnean, 

'S ar lannan-spàinteach gèur-ghlas ; 
Ar lùirichean troma niàillich 

Nach geàrrteadh le faobhar tais ; 
Ar lànihainnean-cruadhach 's ar gòirseid, 

'S ar sgiathan ion-dealbhach, dualach. 
Beannaicli ar n-arniachd gu h-iomlan, 

Th' air ar n-iomchar, 's ar crios-guailne. 
Ar boghachan foidhneulach, iubhair, 

Ghabhadh lutliadh ri uchd tuasaid ; 
'S na saiglidean beithe, nacb spealgadh, 

Ann am balgan a' bhruic ghruamaicli. 
Beannaicli ar biodag 's ar daga, 

'S ar fèileadh gasd' ann an cuaichein ; 
'S gacli trealaich. catli agus còmhraig' 

Tha 'm bare Mhic-Dhònuill 's an uair so. 
Na biodh simplidbeachd oirbli no taise, 

Gu dol air ghaisge le cruadal, 
Fhad 's a mhaireas ceithir bùird d' i, 

No bliios càraid shùdh dh'i fuaighte ; 
Fhad 's a shnàmhas i fo 'r casan, 

No dh' f huirgheas cnag dh'i 'n uachdar ; 
Dh' aindeoin aon fhuathais d' am faic sibh,, 

Na meataicheadh gart a' chuain sibh. 
Ma ni sibh cothachadh ceart, 

'S nach mothaich an fhairge sibh diblidh, 

M 



168 



Gu 'n ìslicìi a h-àrdan 's a beachd, 

; S do 'r cosnadh sgairteil gu 'n striochd i. 
Do chèile-còmhraig air tir, 

Mur faic e thu cinntinn tais, 
Is dòch' e bhogachadh 's an strith, 

!Na cinntinn idir na's brais'. 
Is amhuil sin a ta mhuir mhòr : 

Coisinn i le colg 's le surd, 
'S ùmhlaichidh i dhuit fa-dheoigh, 

Mar a dh' òrduich Kìgh nan dùl. 



III. BROSNACHADH IOMRAIDH. 

Gu 'n cuirt' an iubhrach dhubh, dhealbhach, 

An àite-seòlaidh : 
Sàthaibh a mach cleathan righinn, 

Liagh-lom, còmhnard ; 
Kàimh mhìndunnach, dhealbhach, 

Shocair, èutrom, 
A ni 'n t-iomradh toirteil, calma, 

Bas-luath caoir-gheal ; 
Chuireas an fhairge 'n a sradan 

Suas 's na spèuran, — 
} N a teine-sionnachain a' lasadh, 

Mar fhras èibhlean. 
Le buillean gailbheacha, tarbhach. 

Nan cleith troma, 
Bheir air na bòchd-thonnan anfhach 

Lot le 'n cromadh, 
Le sgionan nan ràmh geal, tana, 

Bualadh cholluinn 
Air mullach nan gorm-chnoc gleannach, 

Garbhlach, tomach, 



169 



! sìnibh, tàirnibh, a's lùbaibh 

Anns na bacbdan 
Na gallain bhas-leathann ghiùbhsaich, 

Le lùs ghlac geal ; 
Na fuirbidhnean troma, trèuna, 

Laidhe suas orr', 
Le 'n gàirdeinean dòideach, fèitheaeh, 

Gaoisneach, cnuacach, 
Thogas 's a leagas le chèile ; 

Fo aon ghluasad, 
Na gaithean liagh-leobhar rèidhe 

Fo bhàrr stuadhan ; 
Iorcallach garbh an tùs clèithe 

'G èubhach shuas oirr' 
Iorraim a dhùisgeas speirid 

Anns na guailnean ; 
A sparras a' bhìrlinn le sèitrich 

Eomh gach fuar-ghleann. 
A' sgoltadh na bòchd-thuinne bèucaich' 

Le saidh chruaidh, chruittknn , 
Dh' iomaineas beanntaichean bèisteil 

Eomh 'dà ghualainn. 
-Hùgan air cuan an nullain ghàirich, 

Hèig air chnagan ; 
laram le bras-ghaoir na bàirlinn' 

Eis na maidean ; 
Eàimh 'g am pianadh, 's balgain-f hal' 

Air bois gach fuirbidh. 
Na suinn làidir, gharbha, thoirteil, 

Is cop-gheal iomradb ; 
Chreanaicheas gach bòrd de darach— 

Bìdh a's iarann ; 



170 



'S lannan 'g an tilgeil le staplainn 

Chnap ri 'sliasaid. 
loirne fearaìl a bheir tulgadh 

Dùgharra, dàicheil ; 
A sparras a' chaol-bhàrc ghiùbhsaich 

An aodann "aibheis ; 
Nach tillear le friogh nan tonn dùbh-ghorm 

Le lùs ghàirdean ; ch^^j» 
Sid an sgioba neartmhor, sùrdaìl 

Air chùl àlaich ; 
A phronnas na cuartagan cùl-ghlas 

Le rogha ràmhachd ; 
Gun sgìos, gun airteal, gun lùbadh 

Ei uchd gàbhaidh. 

IV. AN IORRAM. 

An sin, an deigh do na sia fir dhiag suidhe air na raimh chum a 
h-iomradh gu ionad-seolaidh, ghlaodh Calum garbh mac Raonuill 
nan cuan iorram oirre, 's e air ramh-braghad, agus 's i so i :— 

JSTis bho'n rinneadh ur taghadh, 
'S gur coltach dhuibh bhi 'n ur roghainn, 
' Thugaibh tulgadh neo-chladharra, dàicheil. 

Thugaibh tulgadh neo-chearbach, 

Gun airteal, gun dearmad, 

Gu freasdal na gailbhinne sàil-ghlais'. 

Tulgadh danarra thrèun-ghlac, 
Eigheas cnàimhean a's fèithean, 
Dh'fhàgas soilleir bho chèuman an àlaich. 

Sgobadh fonnmhor gun èislein, 
Ei garbh-bhrosnach' a chèile — 
Iorram ghlèust' ann am bèul fir ràimh bràghad. 



171 



Cogull ràmh air na bachdan, 
Leòis a's rùsgadb air bhasan, 
'S ràimli 'g an sniomh ann an achlaisean àrd- 
thonn. 

Biodh ur gruaidliean air lasadh, 
Biodh nr bas gun leob chraicinn, 
Fallus-mala bras-chnapadh gu làr dhibh. 

Sinibh, tàirnibb, a's lutbaibb 

Na gallain liagb-leobbar ghiuthais, 

'S deanaibb uidbe romb shruitbean an t-sàile. 

Cliatb ràmb air gach taobb db'i 

'Masgadb fairge le saotbair, 

Dol 'n a still ann an aodann na bàirlinn'. 

Iomraibb còmbla, glan, glèusta, 
Sgoltadb bòcbd-tbuinne bèucaicb' — 
Obair shùnntacb, gun èislein, gun f bàrdal, 

Buailibb cotbromach, trèun i, 

'Sealltainn trie air a cbèile, 

Dùisgibb spiorad 'n ur fèitbean 's 'n ur gàirdnean. 

Biodb a daracb ag colluinn 

Ris na fiadh-gbleanna bronnach, 

'S a dà shliasaid a' pronnadb gacb bàirlinn'. 

Biodb an fbairge gblas, thonnach, 
'G at 'n a garbb-mbòtbar lonnach, 
'S na b-àrd-uisgeacban bronnacb 's a' gbàiricb. 

A' gblas fbairge 'sior chopadb 

Steacb mu dà gbulainn-tboisich, — 

Srutb ag osnaicb bho sbloistreadb a h-eàrrlainn. 



172 



Sìnibh, tàirnibh, a's lùbaibh 

Na gaithean mìn-lunnach, cùl-dearg, 

Le iomairceadh smùis ur garbh-ghàirdean. 

Cuiribh fothaibh an rudh' ud, 

Le falhis-mala a' sruthadh, 

'S togaibh siùil rith' bho Uithist na cràdh-ghiadh. 

V. DH' IOMAIR IAD AN SIN I GU IONAD-SEOLAIDH. 

An sin 'n uair thàrr iad a seòladh 

Gu f ìor ghasda ; 
Shaor iad na sia raimh dhiag 

A steach romh 'm bachdan, 
Sgathadh grad iad sìos ri 'sliasaid, 

Sheachnadh bhachd-bhrèid, 
'S dh' òrdaich Clanndònaill d' a uaislean 

Sàr-sgiobairean cuain bhi aca, 
Nach gabhadh eagal romh f huathas 

No gnè thuairgnidh thachradh. 

VI. 

Dh' ordaicheadh an deign an tagha, a h-uile duine dhol an seilbh 
a ghrama araidh fhein, 's an co-lorg sin, ghlaoidheadh ris an stiuir- 
eamach suidhe air an stiuir anns na briathran so ;— 

Suidheadh air stiùir trom-laoch. leathan, 

Neartinhor, fuasgailt', 
Nach tilg bun no bàrr sùmaid' 

lairge bliuaithe ; 
Clàireineach taiceil làn spionnaidh, 

Plocach, màsach, 
(Ltt^ Mion^bhèumannacn, faicleach, 

Furachail làn ìnàistinn. 

ix^cl- fist******' ykrifo 



173 



Bùnnsaidh cudthromach, garbh, socair, 

Solta, lùthmhor ; 
Airmseach, foighidneach, gun ghriobhaig 

Ei uchd tùilin ; 

uair a chì* e 'n f hairge ghiobach 

Teaclid le bùirein, 
Chumas a ceann-caol gu sgibidh 

Eis na sùighean. 
Chumas gu socair a gabliail, 

Gun dad luasgain. 
Sgòd a's cluas 'g an rian le amharc, 

Sùil air fuaradh, 
Nach caill aon òirleach na h-òrdaig' 

De 'cheart chùrsa, 
Dh' aindeoin bàrr shùmaidean mara 

Teaclid le sùrdaig. 
Thèid air fuaradh leath' cho daingean, 

Ma is èiginn, 
'S nach bi lann no reang 'n a darach nA 

iNach toir èubh asd'. 
Nach taisich 's nach tèid 'n a bbreislich, 

Dh' aindeoin fuatbais, 
•Ged dh' atadh. a' mhuir cheann-ghlas : — 

Suas gu chluasan, 
Nack b' urrainn d' i 'm fuirbidh chreanacliadh 

No gbluasad — ~ 
A ionad a shuidhe, ; s e tiarainnt', 

A's 'ailm 'n a ascail 
Gu freasdal na sean-mliara ceann-glilais, 

Gleann-ghairbh, ascaoin'. 



* Chhiinn— R. M'D, 



174 



Nach crithnich le fuaradh-cluaise 

An taoid-aoire ; 
Leigeas leatha ruitli a's gabhail, 

'S làn a h-aodaich. 
Cheanglas a gabhail gu daingean 

Am bàrr gach tuinne. 
Falbh dìreach 'n a still gu cala 
àird' gach. buinne. 



VII. DH ORDAICHEADH A MACH FEAR-BE AIRTE. 

Suidheadh toirtealach garbh-dhòideach 

An glaic beairte. 
A bhios stàideil, làn de chùram, 

Graimpidh, glac-mhor; 
Leigeas cudthrom air ceann slaite 

Ei am cruadhaich ; 
Dh' f haothaicheas air crann 's air acf huinn — 

Bheir dhaibh fuasgladh ; 
Thuigeas a' ghaoth mar a thig i — 

A rèir seòlaidh ; 
Fhreagras mion le fearas-bheairte, /- *-«^-«-** 

Bèum an sgòd-f hir ; 
Sior-chuideachadh leis an acf huinn 

Mur f àilnich builhbheairte 
Eeamhar ghaoisid. 

VIII. CHUIREADH AIR LETH PEAR-SGOID. 

Suidheadh fear-sgòid air an tobhta : 

Gàirdean làidir 
Nan righinnean gaoisneach, fèitheach, 

Reamhar, cnàmhach ; 



175 

Cràgan tiugha, leathan, cliathnach, 

Miar-gharbh, cròcach ; 
Mach ; s a steacli an sgòd a leigeas, 

Le neart sgròbaidh ; 
An àm cruadhaich a "bheir h-uig' e, 

Gaoth ma slièideas ; 
'S 'n uair ni an oiteag lagadh, 

Leigeas bèum leis. 

IX. DH'ORDAICHEADH AIR LETH FEAR-CLUAISE. 

Suidheadh fear cnaparra, taiceil, 

Gasda, cuanta, 
Laimhsicheas a' chluas, neo lapach, 

Air a fuaradh. 
A bheir imrich sìos 's a suas i 

Chum gacb urracaig, 
A rèir 's mar a tbig an soirbheas, 

ìso bàrr uchaid'; 
'S ma cliì e n iùnrais ag èirigh, 

Teacbd le osnaich, 
Lomadh e gu graniail, trèunmhor 

Sìos gu stoc i. 

DH' ORDAICHEADH DO 'N TOISEACH FEAR-IUIL. 

Eireadh màirnealacli 'n a sheasanih 

Suas do 'n toiseacli ; 
'S deanadh e dhuinn eòlas seasmhach, 

Cala choisneas ; 
Sealladh e 'n ceithir àirdean 

Cian an athair; a^LA , 

'S ìnnseadh e do f hear na stiùire : 

'S math a gabhail. 



176 



Glacadh e comharradh-tìre 

Le sàr shùil-bheachd, 
Bho 'n 's e sin is dia gach side, 

'S is rèul-iùil dhuinn. 

XI. CHUIREADH AIR LETH PEAR CALPA-NA-TAIRNE. 

Suidheadh air calpa-na-tàirne, 

Fear gun soistinn : 
Snaomanach fuasgailteach, sgairteil, 

Foinnidh, solta; 
Duine cùramach, gun ghriobhaig, 

Ealamh, gruamach, 
A bheir bhuaipe 's dh' i mar dh' fhèumas, 

Glèusta, luaineach. 
A laidheas le spadhannan troma, 

Trèun air tarrainn ; 
Air cudthrom a dhòid' a' cromadh 

Dh' ionnsaidh daraich ; 
Nach ceangail le sparraig mu 'n urracaig 

An taod friothair ; 
Ach, gabhail uime daingean, seòlta, 

Le lùib-ruithe ; 
Air eagal, 'n uair a sgarar an t-abhsadh, 

I chur stad air ; 
Los i ruith 'n a still le crònan 

Eliàrr na cnaige. 

XII. 

Chuireadh air leth fear dh' innse nan uisgeachan 's an fhairge 
air cinntinn tuille 's molach ; 's thuirt an stiuireamach ris :— 

Suidheadh fear dh' innse gach uisge, 
Làmh ri m' chluais-sa ; 



177 



'S cumadh e shùil gu biorach 

An cridhe 'n fhuaraidh, — 
Taghaibh an duine leth-eaglach, 

Fiamhach, sieir ; <aG^v.*Cj 
'S cha mhath learn e bhi air fad 

a ghealtair riochdail. 
Biodh e furachail, an uair a chì e ^ 

Fuaradh-froise, 
Cia dhiùbh bhios an soirbheas 'n a deireadh, 

No 'n a toiseach, 
'S gu 'n cuireadh e mis' air m' f haicill 

Suas 'g am mhosgladh, — 
Ma ni e gnè chimnairt f haicinn, 

Nach bi tosdach ; 
'S ma chì e coltas muir-bhàite 

Teachd le nuallan, ^ ^ 
Sgairteas cruaidh, ceann-caol a fiodlia 

Chumail luatb ris. 
Biodh e àrd-labhrach, cèillidh 

'G èubhach, " Bàirlinn." 
'S na ceileadh e air fear na stiùire, 

Ma cliì e gàbhadh. a *^ 
Na biodh fear dh' ìnnse nan msgeachan 

Ann acb esan : cl^Mx/ 
Cuiridh griobhag, briot, a's gusgul, 

Neach 'n a blireisìich. 

XIII. 

Dh' ordaicheadh a mach fear-taomaidh 's an fhairge barcadh air 
am muin rompa 's 'n an deigh. 

Freasdladh air leaba na taoime, 

Laocb a bhios fuasgailt', 
Nach fannaich gu bràth, 's nach tiomaich 

Le gàir chuaintean ; 



Nach lapaich 's nach meataich fuachd sàile, 

No clach-mhealain 
A' laomadh mu 'bhroilleach 's mu 'mhuineal 

'N a fuar-steallan ; 
Le crùmpa mòr, tiugh, fiodha, 

'IN a chiar dhòidean, 
Sìor thilgeil a inach. na fairge, 

Steach a dhòirteas ; 
Nach dirich a chaoidh a dhruim lùthmhor 

Le rag èarlaid, &*4jL&t+A 
Gus nach fàg e sile 'n grùnnd, 

No 'n làr a h-èarrlainn ; 
'S ged a chinneadh a bùird cho tolltach 

Ris an rideal, 
Chumas cho tioram gach cnag dh' i, 

Ri clàr buideil ! 

XIV. 



Dh* ordaicheaclh dithis gu draghadh nam ball chul-aodaich 's 
coltas orra gu 'n tugteadhna siuil bhuapale ro ghairbhead na side. 

Cuiribh càraid làidir, chnàmh-reaiuhar, 

Ghairbneach, ghaoisdneach, 
Gu 'm freasdladh iad tiarainnte, trèun, ceart, 

Buill chùl-aodaich. 
Le smùis a's le miad lids 

An righean trèuna, 
'1ST àm cruadhaich bheir oirre steach e 

No leigeas bèum leis, 
Chumas gu sgibidh a stigh e 

'N a teis-meadhoin. — 
Dh' òrdaichinn Dunnachadh Mac-Carmaig 

A's Iain mac Iain, 



179 

Ditliis starbanach tlieoma, ladarn' 
De fhearaibh Chanaidh. 

xv. 

Thaghadh seisir gu fearas-urlair, an earalas nach failnicheadh a 
h-aon de na thuirt mi, no nach spionadh anfbadh na fairge mach 
thar bord iad, 's gu 'n suidheadh.fear dhiubh so 'n a aite. 

Eireadh seisir ealanih, ghlèusta, 

Làmliach, bheòtha, 
Shiùbhlas, 's a dh' fhalbhas, 's a lèumas 

Feadh gach bòrd* d' i, 
Mar ghèarr-f hiadh aui mullach slèibhe 

'S coin 'g a còpadh. 
A streapas ri cruaidh-bhallaibh rèidhe 

De 'n chaol-chòrcaicli, — *W 
Cbo grad ri feòragan Cèitein 

Ei crann rò-choill. /W-W- 
Bhios ullamh, ealamh, trèubhach, 

Falbhach, eòlach, 
Gu toirt d' i, 's gu toirt an abhsaidh 

'S clabhsail òrdugh — 
Cbaitheas gun airteal, gun èislein, 

Long Mhicdhònuill. 

XVI. 

Bha h-iiile goireas a bhuineadh do 'n t-seoladh, a nis air a chur 
au deagli riaghailt, agus theann a h-uile laoch tapaidh, gun taise, 
gun fhiamh, thun a' cheart ionaid an d' ordaicheadh dha dol : agus 
thog iad na siuil mu eirigh na greine, la fheill Brighde— a' togail a 
mach bho bhun-loch Ainneart an Uithist a' Chinndeas. 

A' ghrian a' faoisgneadh gu h-òrbhuidh 

As a mogal ; L^x^k. 
Cbìnn an spèur gu dubhaidh, dòite, 

Làn de ogl'achd ; 



* Buird. 



180 

Dh' f hàs i tonn-ghorm, tiugh, tàrr-lachdunn. 

Odhar, iargalt ; 
Chinn gach dath bhiodh ami an breacan, 

Air an iarmailt ; 
Fadadh-cruaidh 's an àirde niar oirr' — 

Stoirm 'n a coltas. 
Neòil shiùbhlach aig gaoith 'g an riasladh — 

Fuaradh-frois' oirr'. — 
* Thog iad na siùil bhreaca, 

Bhaidealacha, dhionach ; 
Shin iad na ealpannan raga, ^ 

Teanna, rìghne, fou*4? * 

Ei fiodhannan àrda, fada, 

Nan colg bidhearg ; 
Cheangladh iad gu gramail, snaompach, k^At^ 

Gu neojchearbach, *~ e-i^vfr 
Romh shùilean nan cromag iarainn, cA^- 

'S nan cruinn f hailbheag. ^(rt^s 
Cheartaich iad gach ball de 'n acf huinn, 

Ealamh, dòigheil, 
'S shuidh gach fear gu freasdal tapaidh, 

Bhuill bu. choir dha. 
An sin dh' fhosgail uinneagan an athair, 

Ballach, liath-ghorm, 
Gu sèideadh na gaoithe greannaich', 

Spannail, iargalt. 
Tharrainn an cuan dùbh-ghlas 

Air gu h-uile, 
Mhantul garbh, caiteineach, ciar-dhubh, 

'S sgreataidh buinne. 
Dh' at e 'n a bheannaibh *s 'n a ghleannaibh 

Molach, robach. 



Gu 'n do bhòchd an f hairge cheigeach 

Suas 'n a cnocaibh. 
Dh' f hosgail a' mhuir ghorm 'n a craosan 

Farsainn, cràcaeh ; 
An gloicibh a chèile rì taosgadh — 

'S caonnag bhàsmhor. 
Gu 'm b' fhear-ghnìomh blii 'g amharc an 
aodann 

Nam maom teintidh — 
Lasraichean sradanach sionnachain 

Air gacli beinn diubh. 
Na bialanaich àrda, liath-cheann, 

Bi searbli bhèucail. 
Na cùlanaich 's an cladli-dùdaidh 

Ei fuaim-ghèumraich. 
'N uair dh' èireamaid gu h-allail 

Am bàrr nan tonn sin, 
B' èiginn an t-abhsadh a bhearradh 

Gu grad-phongail. 
'S 'n uair a thuiteamaid le ion-slugaidh 

Sìos 's na gleanntaibh, 
Blieirteadh gach seòl a bhiodli aio' 
, Am bàrr nan crann d' i. 
Ka ceòsanaich àrda, chroma, 

Teachd 's a' bhàiricli ; 
Mu 'n tigeadb iad idir 'n ar caraibh, 

Chluinnteadh 'n gàirich ; 
Tad a' sguabadn nan tonn beaga, 

Lorn, 'g an sgiùrsadh. 
Chinneadh i 'n a h-aon-mhuir bliàsmhoir, — 

'S càs a stiùradh. 
'N uair thuiteamaid fo bhàrr 

Nan àrd-thonn giobach, 



182 



Gur beag nach dochainneadh a sail 

An t-aigeal sligneach. 
An fhairge 'g a maistreadh 's 'g a sloistreadli 

Roimh a chèile. 
Gu 'n robh ròin a's miala-mòr^ 

Am barrachd èiginn' : 
Onfhadh a's confhadli na mara, 

'S falbh na luinge, 
Sradadli an eanchainnean geala, 

Feadh gacli tuinne, 
lad ri nuallanaich àrd-uamhannaich, 

Shearbh, thùrsaich, 
Ag eubhach, " Is iocndarain sinne, 
" Draghaibh chum bùird sinn." 
Gach mion-iasg bha 's an fhairge 

Tàrr-gheal tionndaidht', 
Le gluasad confhach na gailbhinn', 

Marbh, gun chùnntas. 
Clachan a's maorach an aigeil 

Teacbd an uachdar : 
Air am buain a nuas le slachdraiok 

A' cbuain uaibhrich. 
An fhairge nile 's i 'n a brochan, 

Strioplach, ruaim leach ; 
Le mix 's le gaorr nam biast lorcacb, ofi^+^J**^ 

Droch dhath ruadh oirr'. 
Na biastan adharcach, iongach, 

Pliutach, lorcach, 
Làn cheann — sian am beòil gu 'n gialan, 

'S an craos fosgailt'. 
An aibheis uile làn bhòcan, 

Air cràgradh ; 



183 



Le spògan 's le earrabaill mhòr-bhiast 

Air màgradh. «^iv 
Bu sgreanihail an ròmhan sgriachach — 

Bhi ; g a èisdeachd, 
Thogadh iad air caogad mìlidh 

Aotruim' cèille. 
Chaill an sgioba càil an claisdeachd, 

Ei bhi 'g èisdeachd 
Ceilearaclh sgreadach nan deomhan, 
Tvwvx^ 'S mothair bhèistean. 

Foghar na fairge, 's a slachdraich *U*~ 

'Gleachd ri darach ; i 
Fosghair a toisich a' sloistreadh 

Mhuca-mara ; 
Ghaoth ag ùrachadh a fuaraidh 

As an iar àird'. 
Bha sinn leis gach seòrsa buairidh,* 

Air ar pianadh. 
Sinn dallte le cathadh-fairge 

Sìor dhol tharainn. 
Tàirneineach aibheiseach rè oidhche, 

'S teine-dealain. >l 
Fàileadh a's teine na beithreach 

'G ar glan-thachdadh. 
Na dùilean nachdrach a's ìochdrach, y 

Kuinn ag cogadh : 
Talamh, teine, uisge, J s sian-ghaoth 

Buinn air togail, 
Ach 'n nair clh' fhairtlich air an fhairge 

Toirt oirnn strìochdadh, 
Ghabh i truas le fàite gàire, 

; S rinn i sìth ruinn. 

N 



184 

Ged rinn, cha robh crann gun lùbadh, 

Seòl gun rèubadh, fc^JUU* 
Slat gun sgaradh, rachd gun fhàillinn, ^ 

Ràmh gun èislein ! — 
Cha robh stadh gun stuadh-lèumnadh, u - 

Beairt gun ghaise, 
Tarrang no cupladh gun bhristeadh — 

Fise, faise ! — 
Cha robh tobhta no bial-mor ann 

Nach d' thug aideach ; 
Bha h-uile crannaghail a's goireas 

Air an lagadh. 
Cha robh achlasan no aisne dh' i 

Gun f huasgladh ; 
A slat-bheòil 's a sguitichean-asgail 

Air an tuairgneadh. 
Cha robh falmadair gun sgoltadh, tA> 

Stiùir gun chrèuchdadh, — 
Cnead a's diosgan aig gach maide, 

'S iad air dèasgadh. 
Cha robh crann-tarrang gun tarrainn, 

Bòrd gun obadh,— 
H-uile lann a bh' air am barradh, 

Ghabh iad togail. 
Cha robh tarrang gun tràladh, 

Cha robh calpj ann gun lùbadh, — 
Cha robh aon bhall a bhuineadh dh' ise 

Nach robh na 's miosa na thùbhradh ! 
Ghairm an fhairge siochaint ruinne 

Air crois Chaol-Ile. 
'S f huair a' gharbh-ghaoth, shearbh-ghlòireach, 

Ordugh sineadh. 



185 



Thog i bhuainn do ionadan uachdrach 
An athair. 

'S chirm i dliuinn 'n a clàr rèidh, niin-gheal, 

An dèigh a tabhann. 
; S thug sinn buidheachas do 'n Ard-righ 

Chùm na dùilean, 
Deagh Chlannraonuill a bhi sàbhailt' 

Bho bhàs brùideil. 
'S an sin bhèum sinn na siùil thana, 

Bhallach, thuilinn. 
'S leag sinn a croinn mhin-dhearg, ghasda, 

Air fad a h-ùrlair. 
'S clmir sinn amach ràiinh chaola, bhaisgeant'j 

Dhaite, nihine, 
De 'n ghiuthas a bhuain Mac Bharraois 

An Eilein-Fhionan. 
'S rinn sinn an t-iomradh rèidh, tnlganach, 

Gun dearmad ; t^u^it^ 
'S ghabh sinn deagh longphort aig barraibh 

ChaiTaig-Fhearghuis. 
Thilg sinn acraichean gu socair 

Anns an rod sin ; 
Ghabh sinn biadh a's deoch gun airceas, 

'S rinn sinn còmhnuidh. 



a' chrioch. 



LORIMER AND GILLIES, PRINTERS, EDINBURGH.